| سودابه رضايي*|از زمان ورود به رشته كشاورزي هميشه مي‌خواستم بتوانم روش‌هاي بهتري براي توسعه كشاورزي در كشور ابداع كنم. كشور ما يكي از قديمي‌ترين كشورهاي فلاحتي دنيا است اما متاسفانه هنوز ما با روش‌هاي سنتي و كم‌بازده به كشت محصولات كشاورزي مي‌پردازيم. با حمايت يكي از اساتيدم در دانشگاه تصميم به اجراي طرح كشاورزي هيدروپونيك گرفتم. من از طريق اشاره‌هاي كم و ناقصي كه در برخي كتاب‌هاي دانشگاهي رشته كشاورزي به اين موضوع شده با اين شيوه آشنا شدم. كشاورزي هيدروپونيك به معناي كشت بدون خاك است.

 

كشت بدون خاك شامل انواعي از روش‌هاي غيرمتعارف كاشت گياهان مانند كشت آبي، كشت در ماسه، كشت در سنگريزه، كشت هوايي و كشت داخل لوله و... است.  كشاورزي هيدروپونيك براي نخستين‌بار در امريكا استفاده شد و مترادف با كشت بدون خاك است ولي در آلمان و انگليس كشت‎آب ناميده مي‌شود. روش كشت گياهان بدون خاك از سال‌ها قبل در فلسطين اشغالي استفاده مي‌شده است. در اين منطقه به دليل كمبود آب و خاك اين روش جايگزين مناسبي براي زراعت روش‌هاي متداول است. كشاورزي هيدروپونيك انواع مختلفي دارد.

 

مثلا در كشت آبي يا مايع ريشه گياه به‌طور مداوم در محلول غذايي قرار دارد و گياه از قسمت طوقه (حد فاصل ريشه و ساقه) بيرون از مايع است و با پلاستيك و مقوا و... بالا نگه داشته شده است. كشت درون لوله هم نوعي از كشت مايع است يا در كشت در ماسه ريشه گياهان در داخل مواد جامدي كه داراي قطر كوچك‌تر از ۳ ميلي متر باشند قرار دارد و اين مواد مانند پلاستيك و پشم سنگ يا هر ماده ديگري كه آلي نباشد ممكن است و انواع مختلف ديگري را شامل مي‌شود.

 

اين روش كشت بدون خاك يك سري مزايا و معايبي نسبت به ديگر روش‌هاي متداول كشت گياهان دارد. چون محلول غذايي مايع است به‌راحتي مي‌توان آن را كنترل كرد و تنها مواد غذايي كه كاهش يافته است را به محلول اضافه كرد در حالي كه در خاك اين كار غير ممكن است. گياهان را مي‌توان در مناطقي پرورش داد كه در حالت عادي رشد نمي‌كنند. مصرف آب در اين روش به‌طور قابل ملاحظه‌اي كاهش مي‌يابد و اين يك مزيت براي نواحي خشك است.

 

در اين روش ضدعفوني كردن محيط رشد بسيار شده و كم هزينه است در حالي كه ضد عفوني كردن خاگ گرانقيمت و غير ممكن است. پس در اين روش آلودگي‌هاي ريشه بسيار كم ديده مي‌شود. در اين روش مي‌توان از آب‌هاي شور هم استفاده كرد. در اين روش محصول بسيار بيش‌تر و كيفيت عالي داشته چون مواد غذايي به‌راحتي در اختيار گياه قرار داشته است پس در حقيقت كيفيت و كميت محصول در واحد سطح افزايش چشمگيري دارد.

 

در اين روش از حجم ريشه‌ها به‌شدت كاسته مي‌شود و بزرگ شدن ريشه‌ها در حد ميكروسكوپي است و چون ريشه‌ها نسبت به كشت خاكي كم شده كمتر هم دچار بيماري مي‌شوند.  مهم‌ترين عيب اين روش اين است كه به سرمايه‌گذاري بالايي نياز دارد زيرا تمام سيستم‌ها بايد اتوماتيك باشد. براي كشت گياهان با اين روش به افرادي نياز است كه در اين زمينه تخصص و آگاهي داشته باشند. آلودگي آب‌هاي زيرزميني هم در اثر مخلوط شدن با محلول‌هاي غذايي مشكلي ديگر است.

 

دفع ضايعاتي مثل پشم سنگ كه به عنوان محيط رشد هستند هم مشكل است.  به‌طور كلي اين روش يكي از روش‌هاي نوين در كشاورزي بوده كه بسيار جاي كار دارد و در حالي كه بسياري از كشورها اين كار را انجام مي‌دهند لااقل در ايران جاي كار كردن زياد دارد و با وجود اين‌كه سرمايه و دانش زيادي لازم دارد ولي به عنوان يكي از رشته‌هايي است كه آينده‌اي درخشان در دنياي كشاورزي دارد.

 

* كارشناس ارشد كشاورزي با گرايش زراعت

 

< قبلی		بعدی >