|  فرهاد اميرانلو  |مي‏دانيم كه انسان موجودي است متشكل از روح و جسم، و اين دو بعد بر روي يكديگر تاثير دارند. در نتيجه همان‏طور كه روح بر جسم داراي تاثير است و اين مطلب را در بيماري‌هاي روان تني مي‏بينيم، جسم نيز بر روح داراي تاثير است. حال اگر اين بعد از وجود آدمي يعني جسم مادي او داراي سلامت كافي باشد، اثرات مشغول‌كننده و باز دارنده آن برروح نيز كمتر خواهد شد و برعكس. در واقع، از آنجا كه انسان موجودي جسماني و روحاني است و دين نيز براي هدايت و به كمال رساندن انسان آمده است، به هر دو بعد وجودي وي و سلامتي آنها توجه كافي را مبذول كرده و از توانايي و سلامت در هر دو بعد تمجيد فرموده است.

 

يكي از اختصاصات شاخص جسماني انسان، مسئله خوردن وآشاميدن است كه از اهميت‏بسزايي برخوردار است. تغذيه و نحوه آن ارتباط تنگاتنگي با سلامتي جسمي و در نتيجه سلامتي رواني دارد. اساسا يك رژيم غذايي كامل و سالم بايد بتواند كليه نيازهاي بدن به انواع مواد غذايي از قبيل نياز به كربوهيدرات‏ها، پروتئينها، چربي‏ها، ويتامين‏ها و مواد معدني و آب را تامين نمايد.

كربوهيدرات‏ها به عنوان منبع اصلي تامين انرژي، پروتئين‏ها براي حفظ ساختمان و كار نواحي مختلف بدن، ويتامين‏ها و مواد معدني و آب براي انجام كليه فعاليت‌هاي متابوليسمي بدن، سنتز و تاثير هورمونها و... داراي كاربرد هستند. اگر بخواهيم به زباني ساده‏تر مواد غذايي ضروري در يك رژيم غذايي مناسب را تقسيم‌بندي نماييم، مي‌توانيم آنها را به چند گروه تقسيم كنيم:

-گروه شير: شامل شير، پنير، بستني، كره، خامه، ماست و بقيه غذاهايي كه از شير ساخته مي‌شود.

-گروه گوشت: شامل گوشت قرمز (گوشت گاو، گوسفند، شتر و...)، گوشت‏سفيد (گوشت مرغ و ماهي)، تخم مرغ، بقولات ومغزهاي آجيلي به عنوان جايگزين.

 

گروه نان و مواد آردي شكل

دريك رژيم غذايي متعادل بايد از اين چهار گروه حداقل يكي دو نمونه وجود داشته باشد و البته مسئله تنوع غذايي و اين نكته كه هر ماده غذايي آثار مخصوص به خود را در بدن به جاي مي‏گذارد را نبايد فراموش كرد. در همين باره به روايت زير درباره نحوه تغذيه رسول اكرم‏(ص) كه برترين الگوي انسان‏ها در همه ابعاد هستند و به جهت اختصار تنها ترجمه آن را در اينجا مي‏آوريم، توجه كنيد:

 

«آن جناب همه رقم غذا ميل مي‌كرد، خيار را با خرما مي‏خورد ومحبوبترين ميوه‌ها پيش آن حضرت خربزه و انگور بود، هندوانه را با خربزه و گاهي با شكر یا خرما ميل مي‌كرد - تا آنجا كه گويد - وقتي كه روزه مي‌گرفت و مصادف ايام رسيدن رطب بود، فقط با آن افطار مي‌كرد. اكثر اوقات انگور را دانه دانه ميل مي‏فرمود. پنير مي‌خورد - تا آنجا كه گويد - خرما مي‌خورد و بعد آب مي‏نوشيد، اكثر غذاي آن حضرت خرما با آب بود.

غذا، خوشمزه يا ضروري؟

متاسفانه عده زيادي از افراد بيش از آنكه در فكر رفع نيازهاي ضروري بدن از طريق مصرف غذاهاي مناسب باشند، در انديشه خوشمزگي و لذت بردن از غذا هستند. طعم خوراك هر چند از مسائلي است كه حتما بايد درنظر گرفته شود، اما مسئله مهم‌تر آن است كه آيا اين غذاها نقشي سودمند در رفع نيازهاي واقعي بدن ايفا مي‌كنند يا خير؟ تعدادي از غذاها هستند كه با وجود مزه عالي نه تنها سود چنداني ندارند بلكه مصرف دايم آنها مي‌تواند به ايجاد انواع بيماري‌ها منجر شود.

 

مع الاسف با تغيير شيوه زندگي در دوران گسترش تكنولوژي و تبديل زندگاني طبيعي به يك زندگي ماشيني و مصنوعي كه درآن، اين انسان‏ها هستند كه براي چرخاندن چرخه ماشين و تكنولوژي به دنبال آن‏ها دوان دوان به نفس افتاده‏اند نه ماشين‏ها براي اداره مطلوب زندگي انسان، مصرف اين مواد كم يا بي‏خاصيت‏يا مضر روز به روز در حال افزايش مي‏باشد و طبيعتا آثار سوء آن گريبانگير جامعه انساني شده و خواهد شد.

 

برخي از توصيه‌هاي غذايي در روايات

در فرهنگ قرآن وائمه اطهار (ع) در باب تغذيه وخوراكي‏ها و نحوه غذا خوردن نكات زيادي آمده است كه رعايت آنها باعث ايجاد يك سلامت جسماني مطلوب در انسان خواهد شد و ما در اينجا به دو نكته از مهم‌ترين آنها اشاره مي‌كنيم: نخستين نكته حلال بودن غذاست. بنابراين اگر گفته مي‌شود فلان غذا حلال است، اين به معناي مفيد بودن آن غذا براي جسم و روح است و اگر بيان مي‌شود كه ماده خاصي حرام است، اين به معناي مضر بودن آن براي جسم و روح انسان است.

ورزش

امروز درباره ضرورت ورزش و نقش آن در تامين سلامت جسمي آنقدر مطلب گفته ونوشته شده است كه ديگر ضرورت چنداني ندارد كه ما در اينجا به توضيح اهميت اين عمل بپردازيم و تنها به آثار ورزش در ارتباط با اثر آرامبخشي آن اشاره مي‌كنيم. اما قبل از آن بايد بدانيم كه در اسلام به ورزش و تحرك داشتن و دوري از كسالت و تنبلي اهميت فوق‌العاده‏اي داده شده و اين دين همه مومنان را به تامين قدرت در قواي جسمي و هم نظامي تشويق فرموده است. همه پيامبران واوليای الهي ازنظر جسمي داراي قدرت و تحرك و پويايي بوده و حتي يك نفر از آنها نبوده است كه در اين جنبه ضعيف باشد.

 

ورزش از چند طريق باعث ايجاد آرامش در انسان مي‌شود:

- از طريق تخليه انرژي‏هاي دروني. انسان در ارتباط با محيط به صورت دايمي داراي تبادلات انرژي است. يعني از راه خوردن مواد غذايي و مايعات، خواب و... انرژي دريافت كرده و از طرف ديگر اين انرژي‏هاي دريافتي را مصرف و تخليه مي‌كند. اگر اين انرژي‏ها در درون انسان متراكم شده و راه تخليه خود را به صورت صحيح نيابند، ممكن است‏خود را به شكل‏هاي گوناگون مثل انفجارات رواني، ناآرامي‏هاي فردي و اجتماعي هيجانات كنترل نشده و همچنين اضطراب و ناآرامي نشان دهند.

- از راه ايجاد نشاط روحي. يكي از آثاري كه همه ورزشكاران درسخنان خود به آن اشاره مي‌كنند، نشاطي است كه از طريق ورزش كردن نصيب انسان مي‌شود. پرواضح است كه نشاط را با اضطراب و غم و اندوه و افسردگي سرسازگاري نبوده و آنها را از ميان برخواهد داشت.

- گزارشاتي مبني برتاثير ورزش بر افزايش آزاد كردن آندروفين‏ها در بدن وجود دارد. آندروفين‏ها از مخدرهاي دروني بدن انسان هستند كه داراي اثرات ضد درد آرامبخشي هستند و نيز اين مواد با اثرات خواب آوري خود در آرامش بخشي به افراد كمك مي‌كنند.

- از راه تغيير وضعيت ‏بدن. بطور كلي حالت جسمي و وضعيت‏هاي مختلفي كه جسم و بدن و حالات صورت انسان به خود مي‌گيرد، هم نشانگري از حالات رواني او مي‏باشد و هم بر اين حالات رواني داراي تاثير بوده و زمينه تغيير آنها را فراهم مي‌كند. شايد يكي از علل اينكه در روايات فرموده‏اند هرگاه دچار غضب شديد، برخاسته و وضو بگيريد، همين مطلب باشد. تغيير با اضطراب بيان شده است. براي مثال گفته شده چارلز ديكنز هر وقت دچار ناكامي و اضطراب مي‌شده، در خيابان‏ها به قدم زدن مي‏پرداخته است. ورزش كردن مي‌تواند به عنوان يكي از راه‌هاي خوب و مفيد تغيير وضعيت‏بدن و دور شدن از محيط و انديشه اضطراب‏زا مطرح باشد.

- و بالاخره از راه تقويت‏حس اعتماد به نفس و احساس عزت نفس.

 

< قبلی		بعدی >