گفته مى‌شود كه خنده بهترين داروست. اما تا به حال هيچ كس آن را ثابت نكرده است. اكنون يك دانشمند ژاپنى مشغول آشكار كردن اسرار خنده است. به اعتقاد وى خنده باعث نشاط ژن هاى افراد مى شود. «كازو موراكامى» دانشمند علم ژنتيك اميدوار است كه با مشاركت همكاران تحقيقاتى خود يعنى كمدين‌ها، لطيفه‌ها را به يك درمان كم هزينه و موثر تبديل كند. ژن‌ها اغلب تغييرناپذير در نظر گرفته مى شوند اما در واقع بيش از 90 درصد آنها غيرفعال هستند يا در توليد پروتئين فعاليت كمى دارند.

| گلاره بهرامي |

بنابراين برخى محرك‌ها مى توانند ژن‌ها را بيدار و فعال كنند. فرضيه تجربى «موراكامى» عنوان مى كند كه خنده يكى از اين محرك‌هاست كه با تحريك انرژى درون DNA افراد مى تواند به درمان بيمارى‌ها كمك كند. «موراكامى» ۷۰ساله كه مدير بنياد پيشرفت علوم بين‌المللى كشور ژاپن است، مى گويد:

«اگر ما ثابت كنيم كه افراد مى توانند ژن‌ها را با استفاده از يك حالت احساسى مانند خنده روشن و خاموش كنند، ممكن است به يافته قرن دست بيابيم كه ارزش دريافت جايزه نوبل و حتى بيش‌تر از آن را خواهد داشت.» سه سال پيش، «موراكامى» و شركت يوشيموتو كوگيو كه يك شركت پيشرو در زمينه امور تفريحى است نخستين آزمايش خود را به‌طور مشترك انجام دادند.

طى اين آزمايش موقعيتى ايجاد شد كه افراد مبتلا به ديابت بعد از گوش دادن به يك سخنرانى دانشگاهى خسته‌كننده به تماشاى يك نمايش كمدى كه توسط كمدين هاى حرفه اى اين شركت اجرا شد ترغيب شدند. اين آزمايش دوروزه نشان داد كه سطح گلوكز خون اين افراد با خنديدن در زمان نمايش و در مقايسه با زمانى كه به سخنرانى خواب آور گوش مى دادند كاهش يافت. گلوكز معيار اصلى براى تعيين بيمارى ديابت است.  وقتي مي‌خنديم چه مي‌شود؟ چرا خوشحالي را با سلول، سلول وجودمان احساس مي‌كنيم؟

وقتي يك شوخي جالب مي‌شنويم چرا ناگهان تمام عضلاتمان به‌طور ريتميك منقبض مي‌شوند؟ چه مي‌شود كه فكر مي‌كنيم انگار در درونمان جايي عروسي است؟ محققان كالج ويليام ومري در شهر ويليامزبورگ امريكا و دانشمندان دانشگاه واترلو كانادا با بررسي و آزمايش روي عده زيادي كه در حال خنده بودند واكنش‌هاي فيزيولوژيك بدن در هنگام خنده و تاثير آن بر سيستم‌هاي مختلف بدن اثرات خنده را مشخص كردند.

سيستم عصبي

زماني كه يك مطلب خنده‌دار (جوك) مي‌شنويم، قشر خاكستري نيمكره چپ شروع به آناليز كلمات مي‌كند. كمي طول نمي‌كشد كه عمده فعاليت‌هاي مغز به لوب فرونتال معطوف مي‌شود. كه مركز احساسات و عواطف مغز است. لحظاتي بعد نيمكره راست هم شروع به بررسي داده‌هايي مي‌كند كه از طريق سيستم ارتباطي بين نيمكره اي دريافت كرده است تا معني جوك را بفهمد.

چند صدم ثانيه قبل از اين‌كه شروع به خنديدن كنيد در لوب اكسپيتال مغزتان كه پردازش اطلاعات حواس را به عهده دارد امواج مغزي به‌شدت افزايش مي‌يابند. نوسانات امواج دلتا مغز در اين زمان به اوج خود مي‌رسند و دقيقاً بعد از اين وضع شروع به خنديدن مي‌كنيد. تمام اينها كه چند صدم ثانيه بيش‌تر زمان نمي‌برد،

معادل زمان افتادن يك دو ريالي است. محققان به اين نتيجه رسيده‌اند كه شوخي و خنده بخش‌هاي مختلف مغز را به فعاليت وا مي‌دارد و امواج مغزي در نقاط مختلف مغز فعال مي‌شوند. به جاي اين‌كه فقط يك بخش خاص را فعال كند. با توجه به اين مسئله كه فعاليت زياد مغز فوايد زيادي دارد و مي‌تواند از بعضي بيماري‌ها مثل آلزايمر و فراموشي جلوگيري كند متوجه اهميت خنده مي‌شويد.

سيستم ايمني بدن

خنده سيستم ايمني را فعال مي‌كند. بررسي‌ها نشان داده است اين اثرات خنده از روش‌هاي زير اعمال مي‌شوند:

-  افزايش تعداد و فعاليت سلول‌هاي قاتل طبيعي (NK Cell) كه به عفونت‌هاي ويروسي و بعضي انواع سرطان‌ها و تومورها حمله مي‌كنند.

-  افزايش تعداد و فعاليت بعضي از انواع لنفوسيت‌هاي T، يكي از انواع سلول‌هاي دفاعي بدن.

-  افزايش ترشح ايمونوگلوبولين A يكي از پادتن‌هايي است كه سلول‌هاي دفاعي ترشح مي‌كنند. اين ماده در دفاع و محافظت از آلودگي‌ها و عفونت‌هاي مجاري تنفسي فوقاني بسيار نقش دارد.

-  افزايش مقدار گامااينترفرون، يك ماده بيوشيميايي بدن كه به نوعي سوئيچ فعاليت‌هاي ايمني بدن است.

-  افزايش مقدار ايمونوگلوبولين B و كمپلان ۳، دو ماده بيوشيميايي كه به پادتن‌ها براي چسبيدن به سلول‌هاي آلوده يا ناقص و از بين بردن آنها كمك مي‌كنند.

تحقيقات نشان داده است تغييرات فوق نه تنها در هنگام ديدن يك برنامه خنده‌دار به وجود مي‌آيند بلكه تا يك روز بعد هم ادامه دارند. اين تحقيقات همچنين مشخص كرده‌اند كه هنگام خنده حداقل چهار تا از هورمون‌هايي كه در زمان استرس و ناراحتي ترشح مي‌شوند هم كاهش مي‌يابند. هورمون‌هاي اپي نفرين، كورتيزول، دوپامين و هورمون رشد.

سيستم عضلاني

وقتي كه از ته دل مي‌خنديد، عضلات اندام‌ها و ديگر عضلاتي كه در خنديدن شركت ندارند، شل مي‌شوند و استراحت مي‌كنند بعد از پايان خنديدن هم عضلاتي كه در اين پروسه شركت داشتند شروع به استراحت و شل شدن مي‌كنند. يعني فرايند ريلكس شدن عضلاني در دو مرحله اتفاق مي‌افتد.

كاهش درد

شوخي و خنده باعث مي‌شود مغز سيستم عصبي مدتي سيگنال‌هاي درد را فراموش كند دندان درد، سردرد، آرتريت و دردهايي از اين قبيل هنگام خنديدن سركوب مي‌شوند. خنده باعث ترشح اندورفين، مسكن طبيعي بدن، مي‌شود.

قلب و عروق

خنده از ته دل مثل اين است كه قلبتان به يك دوندگي صبحگاهي رفته باشد. خنديدن با تغييراتي كه روي سيستم هورمون‌ها، گردش خون و فشار دروني بدن به وجود مي‌آورد شرايط بسيار ايده آلي را براي قلب فراهم مي‌كند. متخصصان قلب و عروق معتقدند خنديدن خصوصاً براي كساني كه كمتر ورزش مي‌كنند بسيار مفيد است.

فشار خون

خنده در كنترل فشار خون نيز نقش دارد. اگرچه هنوز مكانيسم دقيق اين قضيه مشخص نشده است ولي بررسي‌ها نشان داده است خنده باعث جلوگيري از پر فشاري خون مي‌شود دانشمندان دريافته‌اند خانم‌ها بيش‌تر از آقايان از اين فايده خنده سود مي‌برند.  سيستم تنفسي: خنديدن از ته دل به‌طور مرتب باعث مي‌شود ريه‌هاي شما بيش‌تر از هر وقت ديگر از هوا خالي شوند و اين كار باعث تخليه و تميزشدن بهتر ريه‌ها مي‌شود. انگار كه چندين بار پشت سر هم نفس عميق كشيده باشيد.

اين حالت خصوصاً براي بيماراني كه آمفيزم دارند يا ديگر بيماري‌هاي ريوي بسيار مفيد است.  جمله‌هاي حكيمانه زيادي درباره فوايد خنده، شادي و اثر آن بر بيماري‌هاي مختلف گفته شده است.  ولي آيا واقعاً خنده بر هر درد بي‌درمان دواست؟

آيا مي‌دانيد كه هميشه و در همه حال لبخند زدن به تنهايي باعث مي‌شود حس بهتري پيدا كنيد؟ بله درست مي‌بينيد و درست شنيده‌ايد؛ كار به اين سادگي موجب حسي مثبت و حتي پايدار مي‌شود. شايد اين هم يكي از شگفتي‌هاي خلقت انسان است كه كمتر به آن توجه مي‌كنيم.  پس به‌راستي خنده بهترين درمان است. باشگاه‌هاي خنده و خنده‌درماني نيز مواردي هستند كه اين روزها درباره آنها كم و بيش چيزهايي مي‌شنويم.

در برخي كشورها براي پيشگيري از زيان‌هاي جبران‌ناپذير زندگي ماشيني و پيچيدگي روابط بشر امروزي به اين‌گونه راه‌حل‌ها روي آورده‌اند. البته در اين باشگاه‌ها كار خاصي صورت نمي‌گيرد، بلكه فقط اسباب خنديدن فراهم مي‌شود پس شما هم در نقش پدر و مادر مي‌توانيد باشگاه خنده‌اي را همراه با فرزندانتان راه بيندازيد؛

بله در خانه و كنار خانواده بخنديد و از آن لذت ببريد.  بدانيد و مطمئن باشيد اگر به بچه‌ها فرصت بدهيم آنها خيلي راحت خواهند خنديد. پس هميشه سعي كنيد تا آنجا كه ميسر است، شرايط پرتنش و خسته‌كننده در خانه را با خنده جايگزين كنيد. شايد ابتدا شروع اين كار سخت به نظر برسد، اما اين روش هم مانند خود خنده، همين طور كه پيش مي‌رود، واگيردار و مسري است.

خنده چه فوايدي براي ما دارد؟

خنديدن باعث كاهش هورمون استرس مي‌شود، انرژي را افزايش مي‌دهد، سيستم ايمني بدن را تقويت مي‌كند و درد را كاهش مي‌دهد. در ضمن خنده قلب ما را هم سالم نگه مي‌دارد، اما بهتر از همه اين‌كه خنديدن رايگان، آسان و در دسترس است.

فوايد فيزيكي

كاهش سطح استرس، افزايش ايمني، كاهش درد، ريلكس شدن عضلات و جلوگيري از بيماري‌هاي قلبي را جزو فوايد فيزيكي خنده آورده‌اند.

مزاياي روحي

بدون هيچ شكي خنده، شادي و لذت را به زندگي ما مي‌آورد، نگراني‌ها و ترس‌ها را كمرنگ مي‌سازد، استرس را كاهش مي‌دهد و روحيه را بهبود مي‌بخشد.

مزاياي اجتماعي

كاري به سادگي خنديدن مي‌تواند روابط ميان افراد را بهبود بخشد و موجب داشتن پيوندهايي محكم‌تر شود. بعلاوه ديگران را به سوي ما جذب مي‌كند، با خنديدن دوستان بيش‌تري پيدا خواهيم كرد. همچنين تضادها و مشكلات را نيز خنثي مي‌كند. خنده و خنديدن پادزهري در برابر استرس، درد و مشكلات است.

هيچ چيزي به اندازه خنديدن روح و جسم شما را به تعادل باز نمي‌گرداند؛ تعادلي كه براي زندگي اجتماعي سالم و ضروري است. مشاهده كرديد كه در همه موارد فوايد خنده، جلوگيري از استرس وجود داشت؛ علت اين موضوع تاثير استرس در تمامي شئون زندگي فردي و اجتماعي انسان دوران معاصر است.

پس شما هم فكري براي خنديدن بيش‌تر در خانه و خانواده خود بكنيد. هيچ كس از خنديدن و لبخند زدن ضرر نكرده است. فرصت‌هايي براي خنديدن در خانواده فراهم كنيد. لازم نيست زياد هم كارها‌ي سخت و خارق‌العاده انجام داد بلكه انجام كارهاي ساده و پيش پا افتاده به ما كمك مي‌كنند تا بخنديم. تماشاي برنامه‌هاي شاد و خنده‌دار تلويزيون يا مطالعه متن‌هايي كه خنده‌دار باشند به‌راحتي مي‌توانند شما را به خنده وادار كنند. در اين راه بهتر است كه با افراد شوخ طبع هم بيش‌تر همراه شويد.

باشگاه خنده

سال 1995 براي نخستين بار «دكتر مادام كاتاريا» از كشور هند جنبش خنده را پايه‌ريزي كرد. او اعتقاد داشت همان اندازه كه ورزش براي سلامت انسان مفيد است، خنده نيز بر سلامت روح، روان و جسم تاثير مي‌گذارد. پس با روزي نيم ساعت خنديدن، اين امر ممكن مي‌شود. سال 1995 دكتر كاتاريا به پاركي نزديك منزلش رفت و همراه با چندين نفر از ورزشكاران شروع به خنديدن از طريق جوك و لطيفه كرد. اما اين انگيزه دو هفته بيش‌تر دوام نياورد.

چون كم كم لطيفه‌ها بي‌مزه شد، چرا كه تمامي جوك‌ها در بهترين حالت‌ها، تنها هفتاد درصد مردم را مي‌خنداند و سي درصد ديگر آن جوك را خنده‌دار نمي‌دانند. پس از آن دكتر كاتاريا در بمبئي از ابزار يوگاي خنده استفاده كرد و از اين راه توانست بسياري را جذب باشگاه خنده كند. به‌طوري كه سراسر جهان جذب اين باشگاه شدند. در كشورهاي مختلف چون ايتاليا، فرانسه، امريكا، انگليس، ژاپن، چين، كره، استراليا و غيره هم‌اكنون اين باشگاه فعاليت دارد.