| بهرام عادلي |براساس تعريف بند سوم و چهارم اساسنامه ايكوم كه شوراي بين‌المللي موزه‌ها وابسته به سازمان علمي تربيتي ملل متحد يا همان يونسكو تصويب كرده تعريفي كه از موزه آمده اين است كه موزه موسسه‌اي است دايمي و بدون هدف مادي كه درهاي آن به روي همگان گشوده است و در خدمت جامعه و پيشرفت آن فعاليت مي‌كند. بر اساس اين تعريف هدف موزه‌ها تحقيق در آثار و شواهد برجاي مانده انسان و محيط زيست او، گردآوري، حفظ و بهره وري معنوي و ايجاد ارتباط بين اين آثار و به‌ويژه به نمايش گذاردن آنها براي بررسي و بهره وري معنوي است.

 

اما اين‌كه موزه براي نخستين‌بار كي و در كجا شكل گرفته‌اند، داستان خود را دارد. كارشناسان معتقدند موزه‌هاي ا وليه‌اي كه در دنيا شكل گرفتند، هدف خاصي نداشتند و فقط اماكن و پرستشگاه‌هاي مقدس چون كليساهاي كاتوليك، معابد يوناني و پرستشگاه‌هاي بودايي در ژاپن را شامل مي‌شدند تا اين‌كه در دوره رنسانس كه تحول عظيم فرهنگي هنري در اروپا (قرن پانزدهم به بعد) پديد آمد، موزه‌ها نيز بيش‌تر مورد توجه قرار گرفتند و ارزش راستين خود را باز يافتند.

 

نخستين مجموعه شخصي دنيا در سال 1683 ميلادي در آكسفورد انگلستان با نام موزه«آشمولين» به نمايش عمومي در آمد. اكنون نيز اوج هنر موزه داري جهان را مي‌توان در «موزه لوور پاريس» ديد.اين موزه كه هم‌اكنون به صورت يك مركز بزرگ پژوهشي در آمده است، بزرگ‌ترين موزه دنيا محسوب مي‌شود و ساختمان آن موزه قبل از انقلاب كبير فرانسه، يكي از كاخ‌هاي سلطنتي فرانسه بود كه در آن آثار با ارزش هنري نگهداري مي‌شد. پس از انقلاب كبير فرانسه در سال (1789 م) اين كاخ با آثارش به مردم فرانسه اهدا شد و در سال (1793 م) تبديل به موزه ملي فرانسه شد.

 

 

تاريخ تشكيل نخستين موزه در ايران

تاريخ تشكيل نخستين موزه ايراني را نيز بايد در گنجينه‌هاي گرانبهايي كه باستان شناسان به دست آورده‌اند، جست‌وجو كرد. تا پيش از آن ايرانيان براي رهايي از آسيب بيگانگان گاهي گنجينه‌هاي گرانبهايي مانند كلوزر، كلماكره و مجموعه سفال آبگينه گرگان را درون چاه‌ها و حفره‌هايي پنهان مي‌كردند. اما براي نخستين‌بار به دستور ناصرالدين شاه قاجار به تقليد از آنچه وي در سفر به اروپايي ديده بود، در داخل كاخ سلطنتي گلستان، تالاري به موزه اختصاص يافت. سپس همين مكان با ملحقاتي غني‌تر شد و به نام موزه «همايوني» گشايش يافت.

 

روزنامه شرف در توصيف اين موزه مي‌نويسد: « طول «موزه همايوني» چهل و سه زرع و عرض آن هيجده زرع مشتمل بر بيست اتاق است. اين موزه خزينه‌اي است مشحون به ظواهر و جواهر گرانبها و ظرايف و نفايس اشيا آثار جليله علميه و میهمان حريبه قديمه، آلات، ادوات متنوعه و مصنوعات ازمنه سابقه و نتايج خيالات حكماي بزرگوار و تماثيل و تصاوير نگارنده‌هاي بي‌مثل و مانند روزگار و پرده‌هاي نقاشي كار نقاش‌هاي مشهور و حاصل صناعي كارخانه‌هاي معروف و ظروف چيني بسيار و ممتاز كار چين و روسيه و انگليس و بلور آلات، كارخانه‌هاي ساكس و نيز كارخانه‌هاي معتبر»اين موزه پس از مدتي از بين رفت.

 

جواهرات آن به خزانه بانك ملي انتقال يافت و بعدا به موزه مجهزي تبديل شد و سلاح‌هاي آن به موزه دانشكده افسري سپرده شد. تا آن‌كه در دوره مشروطه به دستور وزير معارف صنيع الدوله دايره‌اي به نام اداره عتيقات بين سال‌هاي (1297- 1295 م) به وجود آمد كه كارش سر و سامان دادن به وضع خراب حفاري‌هاي غيرمجاز بود. در همين زمان بود كه موزه« ايران معارف» تاسيس شد. اين موزه در برگيرنده اشياي عتيقه، كاشي، سفال، سكه و سلاح بود كه به عنوان نخستين گام موثر در تاريخ موزه داري ايران به شمار مي‌رود.

 

بيش‌ترين جلوه تاريخ موزه داري ايران را در ايجاد موزه ايران باستان بايد جست‌وجو كرد. اين موزه با 2744 متر زير بنا به دليل قدمت اشيا، در زمره يكي از موزه‌هاي مادر دنيا محسوب مي‌شود كه در سال 1316 خورشيدي افتتاح شد. طراحي ساختمان اين موزه به عهده«آندره گدار» فرانسوي بود و شكل ظاهري ساختمان الهام گرفته از طاق كسراي انوشيروان ساساني است.

 

< قبلی		بعدی >