تربيت فرزندان هميشه يكي از دغدغه‌هاي اصلي والدين بوده. خيلي از پدر و مادرها بر سر تربيت فرزندانشان با يكديگر اختلاف نظر دارند و گاهي اين تضاد به ضرر كودك تمام مي‌شود. اما با كمي مطالعه متون روانشناسي كودك و مقاله‌هايي كه در اين زمينه به رشته تحرير درآمده مي‌توانيد در تربيت كودك خود به اتفاق نظر رسيده و مطمئن شويد كه نتيجه مطلوبي مي‌گيريد. هيچ‌گاه فرزندتان را كتك نزنيد، فرياد نكشيد و از روي خشم و نفرت و با چهره‌اي عصباني با او برخورد نكنيد زيرا كودكان در همه حال به عشق و محبت شما نياز دارند.

 

|   پروانه خورشيدي |

 

تضاد ميان شيوه‌هاي تربيتي پدر و مادر ،كودك را سردرگم مي‌كند

 

همان‌طور كه در ابتداي مطلب آمده همه والدين دوست دارند بدانند شيوه تربيتي صحيح كدام است و چگونه مي‌توانند در تربيت فرزندان خود موفق باشند؛ آيا بايد آن‌قدر با آنها مهربان باشند كه اجازه بدهند هر كاري كه مي‌خواهند انجام دهند يا برعكس براي كوچك‌ترين خطايي فرزندانشان را تنبيه كنند.

 

اما به‌راستي معناي تنبيه چيست و آيا براي يك تربيت موفق بايد هرگونه تنبيهي را حذف كرد؟

يكي از اهداف مهم تربيتي اين است كه واكنش‌ها سريع و منسجم باشند. همچنين يك رفتار مناسب بايد به‌طور تدريجي و گام به گام به كودك آموخته شود؛ بنابراين بايد حوصله به خرج داد و زود خشمگين و عصباني نشد. براي در پيش گرفتن برنامه‌هاي تربيتي بدون نياز به تنبيه بدني، توجه به اين نكات مي‌تواند حائز اهميت باشد:

 

1- رفتاري را كه از فرزندان خود انتظار داريد به‌طور مشخص بيان كنيد.

2- به‌طور دقيق به فرزندتان بگوييد چه انتظاراتي از او داريد. به‌طوركلي صحبت نكنيد زيرا باعث سردرگمي‌اش مي‌شويد.

3- ميزان آگاهي خود را از توانايي‌ها و محدوديت‌هاي سني كودكان افزايش دهيد تا به اشتباه، انتظار يك فرد بالغ را از يك كودك نداشته باشيد.

4- بپذيريد كه فرزندتان بايد اشتباهات زيادي بكند تا بالاخره بتواند رفتار صحيح را بياموزد. پس به او فرصت دهيد و خطاهاي او را نوعي تجربه و فرصت براي يادگيري تلقي كنيد. بدين‌ترتيب با سرزدن كوچك‌ترين اشتباهي از فرزندتان او را تنبيه نمي‌كنيد.

5- اگر فرزندتان رفتاري ناشايست مرتكب شد، بي‌آن‌كه با او برخورد كنيد، سر او داد نزنيد ولي قاطع باشيد اما تاخير در برخورد مناسب با كودك باعث مي‌شود كه او رفتار نادرست خود را فراموش كند و نيازي به اصلاح آن احساس نكند.

6- توقع نداشته باشيد كودكان كاملا تحت فرمان شما باشند. بعضي از آنها آرام هستند و بعضي ديگر سركش و نافرمان. سعي كنيد به روشي آنها را قانع كنيد. اگر با يك خواسته آنها مخالفت مي‌كنيد فقط به‌طور لفظي مخالفت نكنيد بلكه پيگير باشيد تا كودك متوجه شود شما كاملا جدي و قاطع هستيد.

7- به فرزندتان بياموزيد هر عملي نتيجه‌اي دارد. به او بگوييد:«اگر به اين رفتار ناشايست خود ادامه بدهي از فلان امتياز محروم خواهي شد.» اين بهترين تنبيه است. بسياري از والدين گمان مي‌كنند مجازات هميشه بايد با داد و فرياد يا تنبيه فيزيكي توأم باشد. درصورتي كه محروم كردن فرزند از چيزي كه دوست دارد، بهترين تنبيه به شمار مي‌رود. بدين‌ترتيب نتيجه رفتارهاي نامناسب او از طريق تعيين جريمه به او آموخته مي‌شود.

8- فراموش نكنيد هيچ‌گاه مجازات‌هاي غيرواقعي براي فرزندتان درنظر نگيريد. مثلا نگوييد: «اگر فلان كار را انجام دهي دستت رو مي‌شكنم! » زيرا امكان دارد كودك فكر كند شما واقعا چنين كاري خواهيد كرد!

9- وانمود  نكنيد شما خيلي مهربان هستيد و قدرت كافي براي برخورد مناسب با كودك را نداريد؛ ‌بلكه شخص ديگري مانند آقادزده! آقاپليسه يا آقاي دكتر توانايي انجام اين كار را دارند! مثلا هيچ‌گاه نگوييد: «اگر بچه خوبي نباشي به آقا دكتره مي‌گم بهت آمپول بزنه! » شما كه اين تهديد را اجرا نخواهيد كرد؛ اما بدين‌ترتيب فرزند شما علاوه بر اين‌كه مي‌فهمد رفتار ناشايست او هيچ مجازاتي در پي ندارد؛ ترس كودك از آمپول و دكتر را هم به‌دنبال خواهد داشت.

10- البته بعضي كودكان قانع نمي‌شوند و به محض گرفتن وسيله‌اي از آنها، شروع به گريه مي‌كنند؛ بدون آن‌كه تصور كنيد در حال اذيت كردنش هستيد، گريه‌اش را تحمل كنيد و بدانيد در اين هنگام شما در حال آموزش او هستيد تا ياد بگيرد نبايد بي‌محابا با هر وسيله‌اي بازي كند يا هر كاري مي‌خواهد انجام دهد.

11- فراموش نكنيد كه براي همه كودكان يك نوع تنبيه كارايي ندارد؛ بنابراين با توجه به شناخت روحيات فرزند خود، فرهنگ خانواده و شرايط موجود در اين زمينه خلاقيت و ابتكار داشته باشيد.

12-  هيچ‌گاه فرزندتان را كتك نزنيد، فرياد نكشيد و از روي خشم و نفرت و با چهره‌اي عصباني با او برخورد نكنيد زيرا كودكان در همه حال به عشق و محبت شما نياز دارند؛ حتي در مواقعي كه عملي ناپسند مرتكب مي‌شوند. به‌ هيچ‌وجه به فرزندتان توهين نكنيد و مخالفت خود را با صداي آرام ابراز كنيد.

13- اگر تاكنون براي تربيت فرزند خود به اين موارد توجهي نداشته‌ايد، انتظار نداشته باشيد استفاده از برنامه جديد تربيتي به سرعت جوابگو باشد و نتيجه بدهد. شما بايد حوصله به خرج دهيد و زود نااميد نشويد. ممكن است كودك همچنان رفتارهاي گذشته خود را تكرار كند اما اين رفتار او را جرم تلقي نكنيد. هنگام صحبت كردن با فرزندتان به چشم‌هايش بنگريد و قوانين جديد را به آرامي و با مهرباني، برايش تكرار كنيد اما اگر اين تذكرات را جدي نگرفت و فايده‌اي نداشت به او اخطار بدهيد. قاطع سخن بگوييد؛ حتي اگر مردد هستيد و دلتان نمي‌آيد او را از كار موردعلاقه‌اش منع كنيد؛ زيرا كودكان نياز دارند باور كنند كه شما كنترل امور را از دست نداده‌ايد و به اندازه كافي قدرتمند هستيد.

14- سعي كنيد وسايلي را كه باعث اختلاف بين فرزندانتان مي‌شود و خطرناك هستند از آنها دور كنيد؛ «اگر نتوانيد بدون دعوا و داد و بيداد با وسايلتان بازي كنيد، اجازه نداريد بازي كنيد و هر كس بايد برود به اتاق خود!»

15- مجازات‌هايي تعيين كنيد كه بتوانيد زود هم آنها را اجرا كنيد زيرا بايد دقيقا در خاطر كودك بماند كه به چه دليل مجازات مي‌شود.

16- انتظارات غيرواقع‌بينانه از فرزندتان نداشته باشيد. آيا بايد از يك كودك خجالتي و كمرو توقع داشته باشيد كه فورا به غريبه‌ها سلام كند؟ به او فرصت دهيد كه كم‌كم با ديگران آشنا شود.

17- ممكن است روش«توقف فعاليت» براي فرزند شما نتيجه ندهد. از اين‌رو بايد با توجه به شناختي كه از او داريد روش ديگري را جايگزين آن كنيد. اين روش معمولا درباره كودكان حساس بسيار موثر است زيرا با وقفه‌اي كه در فعاليت آنها ايجاد مي‌شود درمي‌يابند كه تنبيه شده‌اند ولي شايد براي كودكان ديگر اهميتي نداشته باشد؛ بنابراين بايد از روش‌هاي ديگري استفاده كرد.

18- فراموش نكنيد با سر زدن هرگونه خطايي از جانب فرزندتان نبايد فورا خشمگين شويد و درصدد تعيين مجازاتي براي او باشيد. اگر با كوچك‌ترين اشتباه فرزندتان فورا مجازاتي برايش درنظر بگيريد، فرزندتان دچار كمبود اعتمادبه‌نفس مي‌شود و در سنين بالاتر اين مشكل براي او بيش‌تر مي‌شود و خود را در حل مشكلاتش ناتوان مي‌بيند.

19- بهتر است درباره كارهايي كه مي‌خواهيد انجام دهيد براي فرزندتان هم توضيح دهيد تا واقع‌بينانه به مسائل توجه كند. مثلا اگر قصد داريد به منزل يكي از دوستان يا آشنايان برويد، به او بگوييد كه شرايط خانه دوستتان چگونه است، چند ساعت آنجا مي‌مانيد و او مي‌تواند چكار كند. او را قانع كنيد كه اين چندساعت را مي‌تواند با دوست خود بازي كند يا چون دوست هم‌سن و سالي آنجا نيست چه جذابيت‌هاي ديگري برايش خواهد بود. درعوض يك روز ديگر مي‌توانيد او را به پارك ببريد تا او هم بتواند با هم‌سن و سال‌هاي خود بازي كند.

20- حتما به فرزندتان نشان دهيد كه او را دوست داريد. اما اگر فقط به‌طور لفظي آن را بيان كنيد براي او مفهومي نخواهد داشت. سعي كنيد با رفتارهايي مثل گوش دادن، در آغوش گرفتن، تحسين كردن و مانع شدن از انجام كارهاي خطرناك، دوست داشتن خود را ابراز كنيد.

 

< قبلی		بعدی >