رفتار و سياست خارجي تركيه در دوره حاكميت حزب عدالت و توسعه همواره يكي از بحث‌هاي مطرح در حوزه سياست خارجي اين كشور بوده است. اين حزب كه در حال حاضر در راس امور تركيه قرار دارد، حزبي است كه نام اسلامگرايي را نيز به يدك مي‌كشد و همگان اين حزب را يك حزب اسلامگرا مي‌خوانند. اما با نگاهي به مواضع و سياست خارجي تركيه به اين امر پي مي‌بريم كه اين حزب، اسلام را ابزاري براي رسيدن به منافع خود قرار داده است.

 

گروه سياسي-احسان تقوايي:

 

ضرورت اتخاذ سياست‌هاي جديد ايران در قبال بازي يك بام و چند هواي رهبران حزب عدالت و توسعه

نخستين نكته حائز اهميت در اين باره اين است كه اعضاي كنوني حزب عدالت و توسعه و از جمله «عبدالله گل» رئيس‌جمهوري اين كشور و «رجب طيب اردوغان» نخست‌وزير اين كشور، لاييك بودن را اجتناب‌ناپذير دانسته و با دنبال كردن اقتصاد ليبرالي و كاپيتاليستي، سنگ بناي تاسيس حزب «عدالت و توسعه» را گذاشتند.

 

دولت اردوغان با به قدرت رسيدن در دور نخست، از همان آغاز با اين اعتقاد كه در دنياي امروز اقتصاد بدون ربا كارگشا نيست، شيوه‌هاي اقتصاد سرمايه‌داري را سرلوحه سياست‌هاي اقتصادي خود قرار داد و در همين راستا، امتياز بهره‌برداري همه تاسيسات راهبردي، پتروشيمي و ديگر تاسيسات ارزشمند تركيه را فروخت و همزمان دولت‌هاي بيگانه همچون رژيم صهيونيستي، حق بهره‌برداري اينها را خريدند.

 

هرچند تركيه كشوري است كه نخبگان فكري اسلامگرا در سال 2002 توانستند در يك نظام سياسي سكولار به تنهايي دولت تشكيل دهند، دولت تركيه و در راس آن اردوغان در مسائلي مانند بهبود اوضاع اقتصادي و سياست خارجي به‌ويژه اتحاديه اروپا، ناتو، امريكا و سياست‌هاي منطقه‌اي تركيه، به كسب اعتماد لاييك‌ها و نظاميان تركيه پرداخته است. تركيه‌ در15 سال گذشته با وجود همه مشكلاتي كه در مناسبات خود با تل‌آويو داشته است اما سعي كرده است روابط خود را با اسرائيل داشته باشد و هيچ تغييري در قرارداد نظامي‌اش با اسرائيل ايجاد نكند.

 

تركيه در حالي روند مناسبات با اسرائيل را هم‌چنان حفظ كرد، كه خيلي كارهايي را انجام داد كه خوشايند اسرائيل نبود و اسرائيلي‌ها از عملكرد آنها انتقاد داشتند. اردوغان همچنين از رويدادهاي بهار عربي در مناسبات با امريكا سود برده است. پشتيباني او از عمليات ناتو در ليبي، تاكيد او بر دموكراسي، اسلام و سكولاريسم، و فشار او بر سوريه، اردوغان را يكي از سران كليدي در منطقه براي امريكا كرده است.

 

نكته كليدي ديگر اين است كه اولويت اول سياست خارجي حزب عدالت و توسعه بر عضويت تركيه در اتحاديه اروپا مبتني است. اين حزب، تركيه را بخشي از اروپا مي‌داند به همين دليل معتقدند بايد در گروه تشكيلات اروپايي شركت كنند.علاوه بر اين حزب عدالت و توسعه، متحد استراتژيك امريكا در منطقه به شمار مي‌رود. نكته مهم و حائز اهميت اين است كه حزب عدالت و توسعه از ظواهر اسلامي براي حفظ قدرت خود استفاده مي‌كند.

 

با وجود ممنوعيت حجاب در تركيه از گذشته تاكنون، همسر رئيس‌جمهور، نخست‌وزير و رئيس مجلس، همگي محجبه هستند كه اين پسنديده است، اما مسئله اين‌جاست كه حجاب با وابستگي به امريكا با هم جور درنمي‌آيد و اين نكته را حاكمان فعلي دولت تركيه يقينا مي‌دانند كه نبايد تنها با حفظ ظواهر، مردم را همراه خود نگه داشته اما رفتاري ديگر داشته باشند.

 

غرب افرادي را مي‌خواهد كه نماز بخوانند، حتي اگر خواستند حجاب هم داشته باشند ولي در عمل در حوزه‌هاي سياسي، اجتماعي، فرهنگي و اقتصادي اسير او باشند. همين سال گذشته بود كه سخنان نخست‌وزير تركيه در جمع عزاداران حسيني، تعجب همگان را برانگيخت و بسياري را به اين باور كشاند كه حزب عدالت و توسعه، سياستي خاص دارد.

 

رفتارهاي اينچنيني دولت به اصطلاح اسلامگراي تركيه نشان از آن دارد كه اين دولت با رفتارهاي منافقانه خود به دنبال بهبود جايگاه خود در منطقه و تحولات بين‌المللي و پيشبرد منافع مادي تركيه از سوي ديگر است. اين دولت از يك طرف با توجه به نفرت مردم تركيه از اسرائيل سفير اين رژيم را اخراج مي‌كند

 

و از آن طرف نمي‌تواند منافع خود را در قبال امريكا و اروپا ناديده بگيرد. درباره رفتار اردوغان نسبت به سوريه بايد افزود كه اردوغان رفته رفته طرف غرب را گرفته، كه اين امر نشان از وابستگي‌هايي  به‌ويژه اقتصادي به غرب است؛ در حالي كه اقتدار ايران، نشان از وابسته نبودن اقتصاد و سياست ايران به غرب دارد.

 

از نظر برخي از كارشناسان اسلامگراي دولت كنوني تركيه و شخص اردوغان رهبر حزب رفاه، سناريويي امريكايي است كه براي مقابله با توانمندي مقاومت اسلامي در منطقه و گسترش محبوبيت آن در جهان اسلام، طراحي شده تا جريان به ظاهر اسلامي رقيب با انقلاب اسلامي و طرفدار فلسطين و جهان اسلام ايجاد شده و بر موج اسلام خواهي در منطقه سوار شود.

 

از اين‌كه گفتمان اسلامي تركها مبتني بر مذهب اهل سنت است و اكثريت جهان اسلام هم سني هستند، بر اساس اين طرح، تركيه‌‌ لاييك مي‌تواند بيش‌تر و آسانتر از ايران شيعي مسلمانان را جذب كند، به‌ويژه كه امريكا و غرب هم از اين كشور حمايت مي‌كنند. تركيه اگر واقعا حامي مردم فلسطين و ملت‌هاي مسلمان عرب ‌بود حتما روابط نا مشروع خود را با رژيم صهيونيستي قطع مي‌كرد، اما اردوغان براي كسب محبوبيت و شايد هم فريب افكار عامه بازي سياسي به راه انداخته است.

 

به‌طور كلي بايد اين‌گونه نتيجه گرفت كه سياست‌هاي عوام فريبانه حزب عدالت و توسعه تركيه باعث شده است تا موفقيت‌هاي زيادي براي تركيه در صحنه بين‌المللي ايجاد شود. در طول زمامداري اردوغان، تركيه شاهد يك عصر نوزايي در دهه گذشته بوده است. حالا تركيه هفدهمين اقتصاد بزرگ دنيا را دارد و اميدوار است كه به مقام دهم در ۲۰۲۳ برسد.

 

بر همين اساس با توجه به سياست‌هاي يك بام و چند هواي دولت تركيه و غير قابل اعتماد نشان دادن رفتارهاي اردوغان و گل، به نظر مي‌رسد كه دولت ايران در قبال همكاري‌هاي استراتژيك با آنكارا بايد سياست‌ها و تاكتيك‌هاي جديدتري را اتخاذ كند. شايد سفر اخير اردوغان به ايران و اظهارات ضد ايراني و سوري وي بهترين مدعا براي اين ادعا باشد كه دولت تركيه را بايد دولت اسلام امريكايي دانست كه براي رسيدن به منافع خود از هر ادبيات، ابزار و سياستي حتي اسلام استفاده مي‌كند.

 

 

 

 

< قبلی		بعدی >