براي مطالعه آلودگي آب، دو نوع عامل يا منبع آلودگي را مي‌توان مورد توجه قرار داد. يكي منابع محدود در مناطقي خاص، نظير فاضلاب‌هاي صنعتي، ديگر منابع غير محدود، مانند مازاد حاصل از فعاليتهاي كشاورزي و نيز موادي كه پس از بارندگي يا به وسيله جريان آب رودخانه‌ها حمل مي‌شوند. نشانه‌هاي آلودگي آب حتي با سطحي‌ترين توجه مشخص مي‌شوند. براي مثال نوشيدن آب طعم بد مي‌دهد، توده‌هاي علف‌هاي هرز آبي در حجم زيادي از آب رشد مي‌كنند. آب كنار درياها، اقيانوس‌ها، رودخانه‌ها و درياچه‌ها بوي ناخوشايندي منتشر مي‌سازند. منشأ اين مشكلات بايد به منابع و انواع بسياري از آلوده‌كننده‌ها نسبت داده شود.

1- زباله‌هاي متقاضي اكسيژن(اكسيژن‌خواه):

اكسيژن حل شده در هر نوع آبي لازمه زندگي براي اجتماع گياهي و حيواني است و بقاي آنها بستگي به توانايي آب در نگهداري كمترين غلظت معين از اين ماده حياتي دارد.

آب زماني به عنوان آلوده شده طبقه‌بندي مي‌شود كه غلظت Do(غلظت اكسيژن محلول) به زير سطح مورد نياز براي بقاي زيست طبيعي در بيايد.  بديهي است كه آلوده‌كننده‌هاي(فاضلاب تصفيه نشده شهري، مواد خارج شده از انبارها، فرايند پسمانده‌هاي غذايي) اگر اكسيژن محلول به طول كامل و به سرعت تخليه شود بايد داراي غلظت بالايي در آب باشند. اين مسئله به‌ويژه براي قسمت‌هايي از آب كه معمولا كمترين اكسيژن حل شده را دارند بحراني و خطرناك مي‌شود.

سهم حيوانات اهلي در توليد زباله‌هاي متقاضي اكسيژن به اندازه 9/1 بيليون نفر است.

2- عوامل بيماري‌زا:

آب داراي پتانسيل حمل موجودات ريز بيماري‌زا كه سلامتي و زندگي را به خطر مي‌اندازند است. ميكربهاي بيماري زا متناوبا در سراسر آب منتقل مي‌شوند و مي‌توانند باعث عفونت در ناحيه روده(تيفوئيد، اسهال خوني، پاراتيفوئيد، وبا) شوند و مسئوليت ايجاد بيماري فلج اطفال و يرقان را بر عهده دارند. از لحاظ تاريخي نخستين دليل براي كنترل آلودگي آب‌ها، جلوگيري از بيماري‌هايي است كه مولد آنها در آب وجود دارد. عوامل ايجادكننده بيماري را نمي‌توان كنترل  كرد.  روزانه بيليون‌ها از موجودات توسط افراد دفع مي‌شود. اين ساكنين مدفوع انسان يك محيط زيست را با اين شرايط در آبهاي طبيعي پيدا نمي‌كنند تا توليد مثل كنند و به سرعت از بين مي‌روند.  اهم بيماري‌هايي كه توسط آب‌هاي آلوده به انسان سرايت مي‌كنند شامل:

الف: بيماري انگلي(ليپتوسپيرا ايكترو هموراژه) كه به تب يا ويل معروف شده است.

ب: كرم‌ها، تخم كرم‌هايي مانند اسكاريس، تريكوسفال(كرم شلاقي) و كرم قلابدار ممكن است از طريق خاك و آب آلوده به آنها وارد بدن انسان شود و ايجاد بيماري نمايند.

ج: بيماري وبا

د: بيماري‌هاي ويروسي(آب در انتقال دو نوع ويروس پوليويروس و هپاتيت عفوني نقش موثري ايفا مي‌كند).

3- مواد غذايي گياهي:

مواد غذايي عامل محدود‌كننده مهمي در رشد همه گياهان است. در كنار عوامل ديگر سرعت و فراواني رشد گياهان متناسب با مقدار ماده غذايي در دسترس است. مشخص شده كه پانزده تا بيست عنصر براي رشد گياهان سبز مورد نياز است.  بيش از 70 درصد از تركيبات فسفره در فاضلاب‌ها در اثر استفاده از شوينده‌هاي خانگي ايجاد مي‌شود و بايد اقدام كنترل‌كننده‌اي روي اين مسئله انجام گيرد.

4- نفت:

در سال 1859 نخستين چاه نفت با استخراج موفقيت‌آميز در پنسيلوانيا بهره‌برداري شد. در حال حاضر سالانه بيش از چند بيليون بشكه نفت خام در دنيا مورد بهره‌برداري قرار مي‌گيرد. توليد، توزيع و استفاده سالانه از يك چنين مقدار زيادي نفت باعث ايجاد پيامدهاي محيطي مي‌شود. آلودگي نفتي در اثر فوران نفت ايجاد مي‌شود.

5-مواد شيميايي معدني و كاني‌ها:

اين گروه از آلوده‌كننده‌هاي آب شامل نمك‌هاي معدني و اسيدهاي معدني و تركيبات فلزي است. حضور اين آلوده‌كننده‌ها در آب سه نتيجه عمومي شامل اسيديته، شوري و سمي بودن آب را فراهم مي‌آورد. خاصيت اسيدي(اسيد يته) : با اهميت‌ترين منابع براي افزايش دادن اسيد يته شامل زهكشي معادن و باران اسيدي است.

 

شوري: شوري آب مشاهده غير معمولي نيست بلكه حدود 97 درصد از كل آب‌هاي جهان در اقيانوس‌ها و درياها به صورت آب نمك هستند و 3 درصد باقيمانده آب شيرين ناميده مي‌شود.  سميت: خاصيت سمي تعدادي از تركيبات معدني خصوصا عناصر سنگين فلزي سال‌ها شناخته شده است. تعدادي از اين تركيبات كه خواص مطلوبي دارند، مرتبا توليد مي‌شوند. احتياط لازم، ضامن امنيت اشخاصي است كه در امر توليد درگيرند.

6- رسوبات:

رسوبات يكي از انواع آلودگي‌ها كه به‌طور طبيعي در فرآيندهاي فرسايشي به وجود مي‌آيند. رسوبات در اثر اين فرآيند‌ها موجب آلودگي گسترده آب‌هاي سطحي مي‌شوند.

 

تاثيرات زيان‌آور رسوبات در آب عبارتند از:

الف: كانال‌هاي چشمه‌ها، بنادر و مخازن پر مي‌شوند. كانال‌ها سرريز شده و عمق آنها تغيير مي‌كند و عمر مفيد مخازن آب كم مي‌شود.

ب: جانوران آبزي رانابود مي‌كند. رسوبات ته نشين شده تعداد ماهي‌ها و جانوران صدف‌دار را كاهش مي‌دهد و زيستگاه‌هاي آنها را مي‌پوشاند.

7- مواد راديو اكتيو(پرتوزا)

بعضي از عناصر داراي هسته بسيار ناپايدارند كه خود به خود به اجزاي كوچك‌تر تجزيه مي‌شوند و انرژي تابشي زيادي توليد مي‌كنند.

 

تشعشع اين فرايندهاي تجزيه‌اي مواد راديو اكتيو بسيار خطرناك و حتي مرگ آور است.

خطرناك‌ترين هسته‌هاي راديو اكتيو، هسته‌هاي راديو اكتيو با نيمه عمر متوسط هستند. عناصر راديو اكتيو (پرتوزا) در هنگام تجزيه هسته‌هاي خود، اشعه‌هاي آلفا، بتا پخش پوزيترون نوترون و اشعه گاما ساطع مي‌كنند.

8- گرما

گرما معمولا از نظر بيش‌تر مردم، يك آلوده‌كننده و حداقل به عنوان يك عامل فاسد‌كننده شيميايي نيست، گرچه افزايش دماي آب بدن سبب تاثيرات زيانباري به بزرگي بسياري آلوده‌كننده‌هاي شيميايي مي‌شود.

منبع: پايگاه علوم داده‌هاي علوم زمين كشور

 

 

 

 

< قبلی		بعدی >