تلويزيون اين جعبه جادويي كه براي نسل ما دوست قديمي و رفيق ماندگاري است و از آن زمان كه چشم بازكرديم صفحه سياه و سفيد آن خاطره ساز ما شده است، اين روزها تبديل به اسبابي شده كه نه تنها صحبت از فوايد آن مي‌شود بلكه اكثر روانشناسان و جامعه شناسان برخي مضرات آن را گوشزد مي‌كنند. زمان كه مي‌گذرد همه‌چيز تغيير مي‌كند درباره برنامه‌هاي تلويزيوني نيز اين موضوع صادق است.كودك بيست سال پيش و قبل از آن رابطه‌اي كه با برنامه‌هاي تلويزيوني برقرار مي‌كرد خيلي متفاوت‌تر از رابطه كودك امروز است.

 

 

|مرضيه محمدي|

 

دكتر فربد فدايي متخصص اعصاب و روان در گفت‌وگو با «ملت ما»:

به گفته محققان، تلويزيون يكي از متداول‌ترين تاثيرات رسانه‌اي بر كودكان است كه مي‌تواند آثار خود را تا بزرگسالي كودكان به همراه داشته باشد. موضوعي كه بيش از هر چيز كارشناسان را نگران مي‌كند، عادت كردن كودكان از سنين پايين به تلويزيون و منزوي شدن آنها در آينده است.

 

در حقيقت برنامه‌هاي تلويزيون، مانع اصلي اجتماعي شدن كودكان است. لازم به ذكر است كه حتي برنامه‌هاي كودكان نيز براي افراد بالاي چهار سال تهيه شده است. اين والدين هستند كه بايد با هوشياري كامل وظيفه آموزشي را به عهده تلويزيون نگذارند. هزاران راه وجود دارد كه به دور از صفحه كوچك تلويزيون بتوان دنياي بزرگ را به كودكان نشان داد. گفت‌وگوي ما را با دكتر فربد فدايي روانپزشك و استاد دانشگاه در اين زمينه بخوانيد:

 

 

ابتداي گفت‌وگويمان را به اين موضوع اختصاص مي‌دهيم كه تاثير تلويزيون در عالم روانشناختي چگونه ارزيابي مي‌شود؟

درباره اينكه رسانه‌ها بويژه تلويزيون بر روي رفتار افراد و بويژه كودكان تاثير دارد ترديدي نيست. دليل آن هم اين است كه صاحبان صنايع هر ساله ميلياردها تومان خرج تبليغات تلويزيوني مي‌کردند و زندگي را ازنزديك تجربه و لمس مي‌كردند. درحال حاضر تجربيات كودك و نوجوان در رابطه با مسائل جهان بطور عمده مبتني بر آن چيزي است كه از طريق جامعه دريافت مي‌كند و به همين دليل است كه در جوامع اروپايي و امريكايي بويژه مردم ديدگاه يكنواخت و مشابهي را كه تلويزيون‌هاي آنجا برايشان در نظر مي‌گيرند اخذ كردند و آن را عقيده خود مي‌دانند.

 

رسانه‌ها بويژه تلويزيون كه امروز يك نياز اساسي و انكار ناشدني است مروج خشونت شده است اين موضوع چگونه بر جامعه اثرگذار است؟

 

با توجه به نوع برنامه‌ها مي‌توان گفت تلويزيون هم از فرهنگ يك جامعه تغذيه و آن را منعكس مي‌كند و هم اينكه سبب تغيير فرهنگ جامعه نيز مي‌شود. براي نمونه خشونت در جامعه امريكا زياد است و تلويزيون امريكا هم اين خشونت را به نمايش مي‌گذارد و نمايش خشونت از تلويزيون امريكا خود عامل برانگيخته شدن امواجي جديد از خشونت در جامعه امريكا مي‌شود در ايران پيش از انقلاب تلويزيون در خدمت پراكندن افكار و فرهنگ غربي در جامعه ايران است و به همين دليل است كه نابساماني‌هاي اجتماعي زيادي كه ناشي از تلويزيون بود در جامعه به وجود آمد.

 

پس از انقلاب خوشبختانه تلويزيون به شكل رسانه‌اي درآمد كه هدف آن در درجه اول آموزش و در درجه دوم دادن آگاهي به مردم بود بنابراين در ايران پس از انقلاب تلويزيون در بالا رفتن سطح اطلاعات و معلومات علمي، فرهنگي و سياسي مردم كمك زيادي كرد و نقش يك آموزشگاه جامع را به عهده گرفت.

 

تلويزيون در ايران در سال‌هاي اخير به جنبه تفريحي و گذراندن وقت نيز توجه پيدا كرده است و گاهي نيز ديده مي‌شود كه مجموعه‌هاي تلويزيوني كه به تقليد از مجموعه‌هاي تلويزيوني غربي تهيه شده است به نمايش گذاشته مي‌شود براي نمونه مجموعه‌هاي پليسي كه با فرهنگ ايراني هيچ گونه سنخيتي ندارد ديده شد كه باعث برانگيخته شدن رفتار‌هاي مجرمانه در تعداد زيادي از افراد شد به نحوي كه به دنبال پخش يك مجموعه تلويزيوني كه درباره ربودن و گروگانگيري افراد بود موجي از چنين جرمي در كشور به راه افتاد كه دست كم نزديك به 6  مورد آن در رسانه‌ها و روزنامه‌ها عنوان شد در عين حال نمي‌توان خدمات ارزنده تلويزيون را در ايران ناديديه گرفت اما استفاده از ديدگاه‌هاي علمي درباره برنامه‌ها مي‌تواند به بهبود شرايط اجتماعي كمك كند.

 

طي دو دهه اخير، صدها تحقيق براي بررسي تاثير برنامه‌هاي خشونت آميز تلويزيون بر كودكان و نوجوانان انجام گرفته است. گرچه رابطه مستقيم علت و معلولي براي اين مسئله يافت نشده است، اما توافق اكثريت بر اين است كه برخي كودكان نسبت به تصاوير و پيام‌هاي خشونت‌آميز آسيب‌پذيرند.

 

از ديدگاه روانشناسي توليدات تلويزيوني براي كودكان بايد داراي چه ويژگي بارزي باشند كه تاثيرات منفي كمتري به همراه داشته باشد؟

مجموعه‌هايي كه براي كودكان ساخته مي‌شود حتما بايد داراي جنبه عميق علمي و فرهنگي باشد چراكه تاثير آنها در تمام طول زندگي براي فرد باقي مي‌ماند براي نمونه كودكان از كارتن‌هاي موش و گربه بسيار خوششان مي‌آيد چون كودكان همواره خود را به جاي يك جانور كوچك‌تر يعني موش مي‌گذارند كه مي‌تواند با زرنگي از دست جانور بزرگ‌تر فرار كند و ساختن اين مجموعه‌ها با توجه به نياز كودكان انجام شده است.

 

مجموعه‌ها مي‌تواند ذهنيت كودك را شكل دهد و راه‌حل‌هايي براي نگراني‌ها و ابهامات كودك در دوران كودكي او فراهم كند بنابراين ساختن آثاري كه از ديدگاه فرهنگي براي يك جامعه در طول قرن‌ها مورد استفاده بوده است حتما در رشد و تداوم فرهنگ ملي موثر است و مي‌تواند سبب تقويت هويت اجتماعي شود اما مجموعه‌هايي كه توسط كشورهاي غربي توليد و به شكل مستقيم پخش مي‌شود طبيعي است كه با فرهنگ ايراني سازگار نيست و نوعي گسيختگي در ذهنيت كودكان ايراني پديد مي‌آورد.

 

توصيه اين است كه هنرمندان از ادبيات غني ايران براي ساختن مجموعه‌هاي تلويزيوني براي كودكان استفاده كنند يا حتي مجموعه‌ها را به شكل داستان‌هاي امروزي درآورند تا براي كودكان جذابيت بيشتري داشته باشد كودكان آنچه امروز مي‌بينند ممكن است همين لحظه به كار نبرند

 

اما سال‌ها بعد در موقعيت‌هاي مناسب دانسته‌هاي خود را عملي خواهند كرد اين مسئله نه فقط درباره موضوعات خوب مصداق دارد بلكه درباره نمايش پرخاشگري و بزهكاري هم مصداق دارد براي نمونه كودك ممكن است يك رفتار مجرمانه را در تلويزيون ببيند اما سال‌ها بعد كه بزرگ شد آن را انجام دهد.

 

تلويزيون اين جعبه جادويي و اثرگذار در تربيت فرزندانمان چه جايگاهي ميان كودك و والدين او دارد؟

وقتي تلويزيون روشن است، از ميزان تعامل والدين با كودكانشان كاسته مي‌شود. به عبارت ديگر پدر و مادري كه با كودك خود بازي مي‌كنند، اگر تلويزيون روشن باشد سه بار در دقيقه نگاه خود را به صفحه تلويزيون بر مي‌گردانند. وقتي تلويزيون روشن است والدين با كودكانشان كمتر حرف مي‌زنند و شواهد علمي ثابت كرده است هرچه زمان حرف زدن با كودكان كمتر باشد؛ روند رشد زباني آنها كندتر و نامطلوب‌تر خواهد بود.

 

حتي فيلم‌هاي ويديويي به اصطلاح آموزشي براي كودكان زير دو سال مفيد نيستند، ‌زيرا اين اطفال به قدري كم سن و سال هستند كه نمي‌توانند مفهوم تصاوير روي صفحه را درك كنند و با وجودي كه سه چهارم سازندگان فيلم‌هاي پرفروش ويديويي مخصوص كودكان، بطور تلويحي و حتي آشكار از فوايد آموزشي محصولات خود سخن مي‌گويند، ولي امتيازهاي آموزشي اين رسانه براي كودكان زير دوسال هنوز به اثبات نرسيده است.

مختصصان هرگونه تماشاي تلويزيون را براي كودكان زير دو سال توصيه نمي‌كنند و از والدين مي‌خواهند تماشاي تلويزيون و فيلم‌هاي ويديويي را براي كودكان دو سال به بالا به كمتر از دو ساعت در روز كاهش دهند.

 

< قبلی		بعدی >