|احسان تقوایی| با روي كارآمدن پوتين و تيم اوراسيا‌گراي وي در راس سياست خارجي روسيه اين گمان مي‌رفت كه اين كشور سياست نگاه به شرق را در دستور سياست خارجي خود قرار دهد. اما بعد از سفر ولاديمير پوتين به پكن و شركت در نشست شانگهاي و همچنين سفر به مكزيك، اين سومين سفر خارجي رئيس‌جمهور جديد روسيه است. اين سفر مي‌تواند نشان‌دهنده اين امر باشد كه رژيم صهيونيستي داري اهميت بالايي در سياست خارجي روسيه است. اما اين‌كه چه عواملي باعث شده است تا پوتين در اين مقطع راهي تل آويو شود سوالي است كه دكتر جهانگير كرمي استاد دانشكده مطالعات جهان دانشگاه تهران و متخصص در مسائل روسيه به آن داده است.

دلايل سفر ولاديمير پوتين به اسرائيل در مقطع كنوني را چه مي‌دانيد؟

در ارتباط با دلايل سفر پوتين به رژيم صهيونيستي بايد گفت كه اين ديدار قرار بود كه در دوره رياست‌جمهوري مدوديف انجام شود، اما در سال گذشته به‌خاطر اعتصاب‌هايي صنفي كه در اسرائيل در جريان بود، به تعويق افتاد. بعد از پايان اين اعتصابات بود كه سران صهيونيست از ولاديمير پوتين رئيس‌جمهور جديد روسيه دعوت كردند تا براي شركت در مراسم رونمايي از يادبود سربازان ارتش سرخ كه در جنگ جهاني دوم كشته شده بودند شركت كند و رئيس‌جمهور روسيه نيز اين را پذيرفته بود.

اما به‌خاطر فشاري كه لابي‌هاي مسلمان در روسيه وارد آوردند و همچنين در پارلمان روسيه سخنراني‌هايي شد كه باعث لطمه زدن به روابط روسيه با كشورهاي مسلمان شد، به اين دلايل اين سفر انجام نشد و در واقع به سومين سفر رئيس‌جمهور جديد تبديل شد. اگر اين سفر در ارديبهشت ماه كه مراسم يادبود سربازان ارتش سرخ برگزار مي‌شود، به انجام مي‌رسيد، اين سفر به عنوان نخستين سفر خارجي پوتين محسوب مي‌شد. اما سرانجام با اعمال فشارها اين سفر بعد از ديدار پوتين به پكن و مكزيك انجام شد.

فكر مي‌كنيد آيا مراسم رونمايي از يادبود سربازان ارتش سرخ در جنگ جهاني دوم، تنها دليل سفر وي به اسرائيل است؟

و اما يكي از دلايل اين سفر رونمايي از يادبود سربازان ارتش سرخ است. نكته مهم قابل اشاره در اين‌جا اين است كه بين روسيه و اسرائيل مواضع مشترك مهمي درباره جنگ جهاني دوم وجود دارد و اين يك نقطه پيوند بين دو كشور است. اين نقطه پيوند از آنجا سرچشمه مي‌گيرد كه اروپايي‌ها و امريكايي‌ها تلاش كردند تا در سال‌هاي گذشته با زير سوال بردن نقش استالين در جنگ جهاني دوم آن را به عنوان شريك جنايت‌هاي هيتلر در جنگ معرفي كنند كه از سوي لهستان انجام مي‌گرفت و نهايتا سازمان امنيت و همكاري اروپا نيز بيانيه‌اي صادر كرد و اين روس‌ها را برآشفت.

چرا كه از نگاه روس‌ها استالين نه تنها جنايتكار نبوده بلكه پيروز جنگ بوده است و اگر اروپايي‌ها بخواهند اين مفهوم را جا بيندازند، نقش روسيه و افتخارات ملي و ميهني روسيه زير سوال مي‌رود. چون نام استالين براي روسيه با پيروزي گره خورده است. اما اين‌كه منفعت مشترك اين امر با اسرائيل در چيست بايد گفت اسرائيلي‌ها دوست ندارند شريك جديدي براي هيتلر پيدا شود و به همين خاطر نيز با روس‌ها منافع مشتركي پيدا مي‌كنند.

دليل ديگر اين است كه بعد از اقداماتي كه اسرائيل در كمك به گرجستان در سال 2008 داشت و به دنبال آن از سال گذشته كمك‌هاي نظامي به آذربايجان داشته است و اين امر روسيه را نگران كرده است كه اقدامات تسليحاتي و فناوري نظامي از طرف اسرائيل به كشورهاي قفقاز جنوبي مي‌تواند منافع روسيه را خدشه‌دار كند. دليل سوم اسرائيل اين است كه اسرائيلي‌ها نگران به قدرت رسيدن پوتين بودند.

از اين جهت كه اگر پوتين به قدرت برسد، توافقات دوره مدوديف زير سوال مي‌رود. به‌طور مثال در دوره مدوديف فروش اس 300‌ها را به ايران توقيف كردند و اسرائيلي‌ها از اين امر نگرانند كه مبادا در دوره پوتين به اين شرايط لطمه وارد شود. دليل چهارم به رابطه اقتصادي روسيه و اسرائيل برمي‌‌گردد كه اين دو كشور حدود 3 ميليار دلار تبادلات تجاري با هم دارند. همچنين مسئله توريسم جايگاه مهمي دارد. بيش از يك ميليون روس تبار يهودي در اسرائيل حضور دارند.

اهميت سفر پوتين به اسرائيل درباره چه مواردي است؟

در ارتباط با اين‌كه سفر پوتين به اسرائيل داراي چه اهميتي است، نيز بايد گفت اهميت اين سفر در اين دوره به‌خاطر چند مسئله است. اول مسئله سوريه است. به هرحال به دليل اين‌كه فشاري از طرف اتحاديه اروپا، اتحاديه عرب، و مجموعه كشورهاي غربي صورت مي‌گيرد روس‌ها را نگران كرده است كه در صورت سقوط حكومت اسد شرايط منطقه‌اي در خاورميانه و در حوزه قفقاز جنوبي براي روسيه يك شيب تهديد‌آميز به خود مي‌گيرد. موضوع هسته‌اي ايران نيز به‌خاطر نقشي كه روسيه دارد بسيار مهم است. اسرائيلي‌ها به دنبال اين هستند كه در چانه‌زني‌هايي كه با روس‌ها دارند، روس‌ها را به اعمال فشار عليه ايران سوق دهند.

سفر پوتين به اسرائيل چه ارتباطي با ايران پيدا مي‌كند؟ به نظر شما آيا در اين سفر اسرائيلي‌ها تلاشي را براي مضاعف كردن تحريم‌ها عليه ايران انجام مي‌دهند؟

در ارتباط با ايران نيز بايد گفت تحليل‌هاي مختلفي در اين زمينه مطرح مي‌شود. برخي از تحليل‌ها به اين امر منتهي مي‌شود كه اين سفر داراي يك پيامي براي ايران است. از اين جهت كه روسيه روابطش را همزمان با ايران و سوريه ادامه مي‌دهد و حتي حمايت‌هاي سياسي، نظامي و ديپلماتيكي را از دو كشور مي‌كند، در عين حال روابطش را با اسرائيل نیز ادامه مي‌دهد.

در واقع روس‌ها قائل به نوعي موازنه بين اسرائيل و رقباياي اين كشور در منطقه هستند. روس‌ها به‌ويژه در موضوع هسته‌اي مي‌خواهند دغدغه اسرائيل‌ها در نظر بگيرند. من با اين‌كه با اين تحليل‌ها مخالف نيستم اما اين يك هشدار به ايران نيز هست، درست نيست. به اين خاطر كه روس‌ها تلاش كردند تا در تحليل‌ها و گزارش‌هايي كه بيان كرده‌اند اين سفر را به مسائل دوجانبه و همفكري درباره مسائل منطقه‌اي و بين‌المللي محدود كنند و اين‌كه اين سفر عليه طرف ثالثي نيست و به‌خاطر تقويت روابط دوجانبه است. در پايان مي‌توان گفت كه اين سفر را نمي‌شود عليه ايران دانست و به عنوان محدود‌سازي روابط روسيه با ايران در نظر گرفت.

آيا مي‌توان اين سفر را هشداري عليه ايران تلقي كرد؟

اين سفر را نمي‌توان يك هشدار به ايران تلقي كرد. اين سفر جدا از ابعاد دوجانبه و سوابقي كه در روابط دو كشور اسرائيل و روسيه وجود دارد ولي در عين حال نشان‌دهنده نگراني روسيه از آينده تحولات منطقه خاورميانه است. آينده‌اي كه برخي از مواقع با اسرائيل هم ارتباط برقرار مي‌كند و آن اين است كه از نگاه روس‌ها يك «تركيه قدرتمند» مي‌تواند براي اسرائيل هم تهديداتي را به همراه داشته باشد لذا به احتمال زياد از طرف‌هاي اسرائيلي خواهد خواست كه نسبت به حكومت سوريه با احتياط بيش‌تري برخورد كنند.