از زماني كه كلنگ احداث آزادراه تهران‌ ـ شمال به زمين خورد حدود 16 سال مي‌گذرد اما اين آزادراه كه مصوبه ساخت 5ساله را دارد ظاهراً اسير موانعي است كه حتي تذكرات و تزريق پول هم نتوانسته آن‌ را از ارتفاعات البرز عبور دهد.  در اين ميان پروژه‌اي كه سال‌ها توجه همگان را به خود جلب كرده و زمانبر شدن اجرا، تكميل و اتمام، آن را به پروژه‌اي پرحاشيه تبديل كرده، آزاد‌راه تهران - شمال است. بعد از پيروزي انقلاب با تصويب دولت مقرر شد احداث آزادراه‌ها كه هزينه سنگين و بالايي دارد از طريق مشاركت سازمان‌ها و بانك‌ها و بخش‌هاي خصوصي تامين و اجرا شود.

 

از طرفي چون ضرورت احداث آزادراه تهران ـ شمال بعد از پيروزي انقلاب اسلامي در شبكه حمل و نقل كشور قوت گرفت، منابع مالي داخلي و خارجي علاقه‌مند به سرمايه‌گذاري در احداث اين آزادراه مهم شدند. پروژه آزادراه تهران - شمال براي تامين ارتباط مطمئن، سريع و ارزان بين منطقه شمالى و مركزى كشور و سهولت ارتباط با كشورهاى همسايه شمالى اجرا مي‌شود؛ اين آزاد‌راه بخشى از آزادراه سراسرى شمال - جنوب است كه كوتاهترين مسير ارتباطى درياى خزر با خليج فارس بوده و در ترانزيت منطقه عمده‌ترين نقش را بر عهده خواهد داشت.

 

مطالعات ساخت اين آزادراه براي نخستين‌بار با وعده پنجساله براي ساخت در سال 1356 به تصويب رسيد و هزينه آن طبق نظر فرانسوي‌هايي كه داوطلب اجراي آن بودند تا پايان زمان 10 ساله پس از بهره‌برداري حدود 750 ميليارد ريال برآورد شده بود، اما در نهايت كلنگ آن در سال 1375 به زمين خورد و قرارداد مشاركت با بنياد مستضعفان با برآورد دو هزار و 500 ميليارد ريال و سهم‌الشراكه وزارت راه به مبلغ 150ميليارد ريال به صورت مقطوع جهت تملك اراضي به وسيله دولت و بقيه تعهدات و هزينه‌هاي تكميل و بهره‌برداري توسط بنياد منعقد شد.

 

بنابراين گزارش بنياد مستضعفان انقلاب اسلامي در سال 1357 داوطلب احداث آزادراه مذكور با سرمايه‌گذاري 100 درصدي خود شد بنابراين مقرر شد در قبال آن پس از ساخت به‌مدت 5 سال برگشت سرمايه به كار رفته را از محل اخذ عوارض در طول 10 سال جبران كند و در صورت عدم تكافوي برگشت سرمايه از محل اخذ عوارض با فروش اراضي واگذاري شده از طرف دولت، كل سرمايه به كار رفته با بهره مربوطه را مستهلك كند.

 

پس از شروع احداث از سال 75 به‌مدت 7 سال اقدام جدي در ساخت آزادراه توسط بنياد مستضعفان به عمل نيامد تا اين‌كه در سال 1382 وزارت راه و ترابري سابق ناچار شد براساس مصوبه هيئت وزيران 50 درصد سرمايه احداث را رأساً به صورت مشاركت با بنياد تامين كند؛ اين سهم 50 درصدي سرمايه‌گذاري لازم بود توسط وزارت راه از محل بودجه عمومي يا فروش اراضي واگذارشده تامين شود.

 

اما با وجود تقبل سهم 50 درصدي سرمايه‌گذاري توسط وزارت راه و ترابري سابق، از سال 1382 تاكنون باز هم اقدام جدي در اجرا و بهره‌برداري از آزادراه حاصل نشد.  ناگفته نماند كه مجري‌گري و مديريت اجرايي احداث آزادراه تهران- شمال مستقيماً توسط بنياد مستضعفان و با مديريت شركت آزادراه تهران- شمال و شركت‌هاي وابسته به بنياد مستضعفان مورد اجرا قرار مي‌گيرد كه بنا به گفته برخي كارشناسان، شايد همين وابستگي شركت‌ها امكان اعمال مديريت قاطع و اجرايي را به ملاحظات مختلف از مجموعه اجرايي سلب مي‌نمايد و علاوه بر عدم امكان اجراي به‌موقع، تاثير سويي در مدت اجرا و هزينه مترتبه ناشي از اين وابستگي را دربر دارد كه به همين علل استيفاي حقوق طرفين مشاركت را با موانع مختلف مواجه مي‌نمايد كه نتيجه آن طولاني شدن احداث آزادراه شده است.

 

در اين راستا شايد بتوان گفت معضل و مشكل فعلي آزادراه تهران- شمال چندان به وزارت راه و شهرسازي مربوط نباشد؛ وزارت راه تنها تامين‌كننده 50 درصد سهم مشاركت و آزادسازي اراضي مسير و پيگيري چگونگي روند پيشرفت كار با نظارت عاليه خود از لحاظ تصويب نقشه‌ها و مدارك فني و رعايت استانداردها است و دخالتي در چگونگي برنامه‌ريزي اجرايي نداشته و ندارد.

 

بنابراين گزارش تاخير در احداث آزاد راه به علت تورم ‌هزينه‌ سنگيني را به دولت تحميل كرده و اين امر حتي احداث مناطق 2 و 3 را با مشكل جدي مواجه كرده است. ‌تكميل عمليات اجرايي در آزادراه تهران-شمال از سال گذشته وارد مرحله جديدي شد و با پيگيري مستمر و مذاكرات متعدد با بنياد مستضعفان و بازديدهاي مكرر معاونان و مديران ذي‌ربط وزارت راه و شهرسازي جهت حل بعضي از مشكلات معوقه از جمله آزادسازي اراضي و رفع موانع و مشكلات مربوطه تامين منابع داخلي و اخذ مجوزهاي قانوني مربوط به استمرار سرمايه‌گذار چيني در منطقه يك (ماده 62) و نيز زمينه اجرايي شدن منطقه 2 و 3 اقدامات اساسي انجام گرفت.

 

اما مناطق 2 و 3 با همه تلاشي كه به عمل آمد همچنان بلاتكليف بوده و گويا بنياد مستضعفان تمايلي به تعيين تكليف اين دو منطقه ندارد و سرمايه‌گذاري مشاركتي در اين دو منطقه به علت طولاني شدن و افزايش هزينه ساخت از اقبال خوبي برخوردار نيست. در حال حاضر پيشرفت فيزيكي در منطقه يك به 38 درصد و در منطقه 4 به ميزان 78 درصد افزايش يافته است.

 

بنياد حداقل منطقه 4 را تا اول شهريور 91 تحويل دهد

بنابراين گزارش از مهم‌ترين فعاليت‌هايي كه طي يك سال گذشته توسط وزارت راه انجام شد اخذ مجوز ماده 62 فاينانس براي طرف چيني پيمانكار منطقه يك و تامين 820 ميليارد ريال به عنوان آورده وزارت راه در تاريخ 28/12/90 بود به‌طوري كه وزارت راه و شهرسازي در سال جاري نه تنها سهم الشركه خود را بالانس كرده بلكه در حال حاضر بيش از 500 ميليارد ريال آورده نقد‌ نزد بنياد مستضعفان براي تكميل منطقه 4 (در اولويت اول) و ‌منطقه دو در اختيار بنياد مستضعفان قرار داده است. وزارت راه و شهرسازي در پايان سال 90 رقم قابل توجهي معادل 820 ميليارد ريال آورده نقدي به حساب بنياد واريز و همچنين اراضي و مستحدثات واقع در منطقه چهار را ‌جهت تكميل كار آزاد كرده است.

 

بنا به گفته مديرعامل شركت ساخت حال ديگر نمي‌توان براي اجرا و خاتمه عمليات باقيمانده در منطقه 4 عذر و بهانه‌اي مطرح كرد. سيد احمد صادقي گفته بود: خواست ما اين است كه بنياد مستضعفان با امعان نظر لازم منطقه 4 را طبق برنامه زمانبندي كه خود ارايه داده است با تسهيلات به عمل آمده حداكثر تا 31/5/91 به بهره‌برداري برساند تا علاوه بر جبران هزينه به كار رفته امكان جلب رضايت عامه مردم فراهم شود زيرا در حال حاضر ادامه وضع موجود هرگز به صلاح طرفين مشاركت نخواهد بود و هم‌اكنون بايد براي جلوگيري از خسارت بيش‌تر به طرفين مشاركت چاره‌انديشي و اتخاذ تصميم شود.

 

 

 

 

< قبلی		بعدی >