مينا عبدي: دومين دوسالانه بين‌المللي خوشنويسي ايران با حضور پيشكسوتان خوشنويسي و مسئولان شنبه ۲۳ ارديبهشت ماه ساعت ۱۷ در سراي سعدالسلطنه قزوين برگزار مي‌شود. دومين دوسالانه بين‌المللي خوشنويسي ايران در رشته‌هاي نستعليق، شكسته نستعليق، ثلث، نسخ در بخش غير رقابتي و رشته‌هاي نقاشي خط، نستعليق، شكسته نستعليق، ثلث و نسخ در بخش نمايشگاهي برگزار مي‌شود و در مجموع بيش از ۴۰۰ اثر به نمايشگاه آثار درويش عبدالمجيد طالقاني، نمايشگاه آثار هنرمندان پيشكسوت و استادان خوشنويسي و همايشي درباره درويش عبدالمجيد از ديگر برنامه‌هاي دوسالانه خوشنويسي است.

دومين دوسالانه بين‌المللي خوشنويسي ايران از سوي مركز هنرهاي تجسمي با همكاري موسسه توسعه هنرهاي تجسمي معاصر، اداره كل فرهنگ و ارشاد اسلامي استان قزوين و انجمن خوشنويسان ايران از ۲۳ ارديبهشت تا ۱۸ خرداد ماه در سراي سعدالسلطنه قزوين برگزار مي‌شود. نخستين دوسالانه خوشنويسي نيز سال ۱۳۸۹ در قزوين برگزار شد.

خوشنويسي بدون هيچ تزئين

در همين راستا دبير دوسالانه خوشنويسي درباره حمايت از سنت‌هاي هم گام با خوشنويسي گفت: دوسالانه خوشنويسي فرصتي براي گسترش سنت‌هاست. اين دوسالانه از يك جنبه تازگي تام دارد و آن اين است كه اين‌بار آثار بخش مسابقه تنها به صورت خوشنويسي و بدون هيچ آرايش يا تزئيني پذيرفته شده‌اند. به عبارت ديگر خط به صورت خالص و بدون هنرهاي متعلق به آن پذيرفته مي‌شود و هيچ تزئين و تذهيبي در آن جايز نيست. از سوي ديگر آثار شركت داده شده در بخش مسابقه اجازه شركت در بخش نمايشگاهي را ندارند.

محمدحسين شفيعي‌ها درباره علت محدود كردن بخش مسابقه دوسالانه خوشنويسي به خط به صورت مطلق و همچنين محدود كردن هنرمندان به ارسال تنها يك اثر اين‌گونه توضيح داد: علت پذيرش آثار بدون تزئين، داوري بهتر آثار و برقراري عدالت در اين حوزه بوده است. ترديدي وجود ندارد كه خط بدون آراستگي پيراموني با دقت بيش‌تري داوري خواهد شد و قصد هيئت داوران گزينش هنرمنداني است كه خط را پيراسته‌تر و نيكوتر نگاشته‌اند. درباره حذف هنرهاي وابسته به خوشنويسي يك شبهه وجود دارد و آن اين است كه در شرايطي كه خوشنويسي ايران از آغاز تا امروز با هنرهايي آميخته شده و اين آميختگي به فرهنگ ايرانيان وابستگي تام دارد چگونه مي‌توان خط را برهنه از هنرهاي وابسته به آن بررسي كرد و با در نظر گرفتن آميختگي سنتي خط به تذهيب و تشعير و طلا اندازي و زينت‌‌هاي ديگر با اين شبهه پيش مي‌آيد كه دوسالانه خوشنويسي، اين هنر را از سنت‌هاي آميخته به آن جدا كرده است. شفيعي‌ها در پاسخ به اين موضوع گفت: دوسالانه در پي گسترش سنت‌هاست و داوري آثار به شكل ممتاز و خالي از تزئينات به معناي نفي سنت‌ها نيست. ارزش‌هاي خوشنويسي و هنرهاي وابسته به آن همواره نزد هنر دوستان محفوظ است اما رسالت دوسالانه گزينش خط به شيوه‌اي مطلق است تا فارغ از تزئينات داوري به شكلي درست انجام شود. هيچ كس منكر اين امر نيست كه خوشنويسي پس از آرايش و اضافه كردن تزئين و تحت تاثير جلوه رنگ و شكوه تزئين از تمايز آشكاري با شكل ساده خود برخوردار خواهد شد.

به همين سبب داوري آثار به شكلي مطلق و بر پايه ارزش‌هاي نهفته در خط اتفاق مي‌افتد. دبير دوسالانه خوشنويسي در توضيح اين مطلب كه دوسالانه خوشنويسي در كنار بخش رقابتي، بخش نمايشگاهي و نيز بخش جنبي را شامل مي‌شود گفت: توجه به هنرهاي وابسته به خوشنويسي در اين بخش‌ها لحاظ شده است و وحدت اين هنرها با خوشنويسي در دوسالانه مدنظر قرار خواهد گرفت.

پس در بررسي روند تاريخي خوشنويسي و آثاري كه از قدما بر جاي مانده، وحدت هنرها به شكلي آشكار، مشهود است و نگاه مطلق ما به خط عدم اثرپذيري از تذهيب و نمايش توان هنرمند در نگارش خط است. عرضه يك اثر هنري به صورت خالص هنرمندان را در شناخت اين خلوص كمك مي‌كند.

دوري از حاشيه‌ها سبب مي‌شود تا داوري به شكلي خالص اتفاق بيفتد. رقابت خوشنويسي تنها بايد ارزش‌هاي خوشنويسي را مدنظر قرار دهد و از اين بابت انتقادي بر دوسالانه خوشنويسي نيست. همان‌طور كه اشاره كردم هيچ پردازشي در خط اتفاق نمي‌افتد. نام بر خط نوشته نمي‌شود؛ تا بر رأي داوران اثر نگذارد. ديگر آن متن مشترك در دوسالانه انتخاب شده است. چرا كه در اين شرايط خوشنويسي به صورت مطلق و در شرايط كاملاً يكسان مقايسه رخ مي‌دهد و اين امر كيفيت دوسالانه را بهبود مي‌بخشد. متن مشترك سبب مي‌شود تا هر هنرمندي به فراخور توان خود به انتخاب حروف نپردازد و در نهايت داوري ديگر هيچ شرايطي بر خلاف عدالت نگردد.

زمان پذيرش آثار هنري در بخش خارجي

دبير هنري دو سالانه خوشنويسي نيز در همين راستا درباره ابهامات بين‌المللي بودن دوسالانه خوشنويسي گفت: تا روز پاياني براي پذيرش اثر در بخش خارجي زمان هست! هنر خوشنويسي هنري برگرفته از ذات فرهنگ و جوهره انديشه ايراني است. هنري كه از سويي با فرهنگ و از سوي ديگر با زبان فارسي قرابت دارد. وابستگي خوشنويسي به زبان فارسي سبب محدود شدن اين هنر به كشورهايي است كه از خط فارسي استفاده مي‌كنند. يكي از نكاتي كه در دو سالانه خوشنويسي با آن مواجهيم استفاده از هنرمندان خارجي در تيم داوري است.

نكته اين‌جاست كه استفاده از هنرمندان خارجي به علت عدم آشنايي آنها با فرهنگ و بيگانگي‌شان با زبان ادب پارسي، سبب ايجاد دوگانگي در آرا مي‌شود. در واقع مي‌توان اين سئوال را مطرح كرد كه تيم داوري در رشته‌اي متعلق به ايران، آن هم در شرايطي كه هنوز حتي يك اثر از هنرمندان خارجي در دوسالانه خوشنويسي شركت نكرده است چگونه توجيه‌پذير است؟

احمد پيله‌چي مشاور هنری دبیر دو سالانه، در رابطه با مسائل مبهم خوشنويسي اين‌گونه توضيح داد: دوسالانه خوشنويسي به شكل بين‌المللي برگزار مي‌شود و عدم حضور داوران خارجي در رويدادي كه به اين نام برگزار مي‌شود راه را براي اعتراض هنرمندان خارجي مي‌گشايد.

اين تصميم بر پايه نوعي همنوع دوستي استوار است. وقتي داوري مجموعي از هنرمندان كشورهاي صاحبنام در عرصه خوشنويسي است اين شائبه كمرنگ‌تر شده يا از بين مي‌رود كه داوري به نفع خوشنويسان ايراني صورت گيرد. دبير دو سالانه بين‌المللي خوشنويسي، در توضيح اين پرسش كه انحصار رشته‌هاي مختلف خوشنويسي در انحصار كدام ممالك است؛ گفت: در خط ثلث چند صد سال است كه تركيه سرآمد تمام ممالك ديگر است. در نسخ عربي نيز تركيه در مرتبه بهتري از ساير ممالك قرار دارد. به علت برتري چند صد ساله ترك‌ها در اين مقوله خود به خود اين امر مطرح مي‌شود كه هنرمندان تركيه بايد در تيم داوري حضور داشته باشند. نكته بعدي اين است كه خوشنويسان داخلي طي تماس‌هاي خود بر حضور هنرمندان تركيه در تيم داوري تاكيد كردند. او اضافه كرد: از سوي ديگر نگرش غالب در خوشنويسي ايران سبب مي‌شود تا حقوق شاگرد بر استاد و توجه استاد به اثر شاگردش از بين برود. وي افزود: نكته ديگر اين‌كه هنرمندي از كشورهاي خارجي در جشنواره شركت نكرده است. حال اين‌كه چگونه يك جشنواره بين‌المللي بدون حضور هنرمندان خارجي برگزار مي‌شود همان‌طور كه واضح است تا يك هفته به آغاز دوسالانه خوشنويسي هنوز هيچ هنرمند خارجي اثري به دبيرخانه ارسال نكرده است. رايزنان فرهنگي هنوز هم در انتظار رسيدن آثار از سوي هنرمندان خارجي و حضور آنها در دو سالانه‌اي است كه تاكنون رنگ بين‌الملل را به خود نديده است. دبير هنري دوسالانه همچنين بر اين نكته تاكيد كرد؛ كه رايزنان فرهنگي اكو در حال جمع‌آوري آثار براي اين دوسالانه هستند وي تاكيد كرد كه فايل ارسال آثار خارجي تا روز داوري باز است. داوري با حضور اساتيد خارجي برگزار مي‌شود و تا لحظه‌اي كه داوري صورت نگيرد آثار هنرمندان خارجي را خواهيم پذيرفت. وي اضافه كرد: از سويي انتخاب آثار صورت گرفته اما آثار خارجي به انتخاب نيز نرسيده‌اند اين امر كه چگونه آثار خارجي بدون گذر از مرحله انتخاب به مرحله داوري راه پيدا مي‌كنند هم‌ساني در داوري آثار خارجي و داخلي را دچار شبهه مي‌كند. دبير هنري جشنواره در پاسخ به مشكلاتي از اين دست، گفت: خوشنويسي در ايران رايج‌ترين رشته هنري است. به عبارت ديگر بين‌المللي بودن آن اين نكته را كمرنگ نمي‌كند. جشنواره در بخش ملي و بين‌المللي داراي تفاوت‌هايي است كه مي‌توان از تقويم زماني نيز در اين راستا نام برد.

درباره نمايشگاه قرآن كريم هم در بخش بين‌الملل تقويم زماني متفاوتي پيش‌بيني شد. هنوز براي بخش بين‌الملل زمان هست!فراخوان به صورت دو زبانه در سايت درج شد و از طريق رايزنان فرهنگي نيز اطلاع‌رساني انجام شده است.

وي در پاسخ به اين سئوال كه آيا اين اتفاق خواهد افتاد يا خير؟ گفت: بله چند اثر ارسال شده حتي از كانادا نيز چند اثر به دبيرخانه جشنواره رسيده است اما تلاش ما بر جذب اثر از كشورهاي عضو اكو است. اين حركت را از كشورهاي اسلامي دنبال كرديم و منتظر رسيدن آثار هستيم.