بزرگداشت «عطار نيشابوري» با حضور «ابراهيم خدايار» و «محمود عابدي» در پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات برگزار شد. محمود عابدي در اين نشست با اشاره به شخصيت استثنايي عطار در عرفان گفت: عطار شخصيتي استثنايي در عرفان است، او در عرفان و شعر پيرو سنايي بوداما پس از سرودن «اسرارنامه» كه در آن پيرو «حديقه الحقيقه» است، راه خود را پيدا مي‌كند. وي افزود: عطار در منطق‌الطير به گزارش مراحل عرفان مي‌پردازد. اين اثر از نظر نوع قالب و پرداخت شيوه‌ جديدي را در پيش گرفته كه مشابه آن را فقط در آثار «ابن‌سينا» و «شيخ‌ اشراق» مي‌توان يافت. «منطق‌الطير» به سير روحاني انسان از عالم كثرت به وحدت يا از خود به خدا يا حتي از خود به خود است.

 

عابدي ضمن بيان اين‌كه داستان شيخ صنعان قلب منطق‌الطير است اظهار داشت: اين داستان مربوط به گذار انسان از ارزش‌هاي شناخته شده تصوف به سمت جايي كه به عشق منتهي مي‌شود است. در حقيقت اين داستان از وجود انسان آغاز مي‌شود تا جايي كه مقام، مقام فنا خواهد بود. وي در ادامه به زبان شعري عطار و مولوي اشاره كردو اذعان داشت: زبان شعري عطار و مولوي زبان ساده و بدون هرگونه تصنع و ابراز فضل است، عابدي با تعريف خلاصه‌اي از داستان شيخ صنعان وپيرچنگي به بررسي تطبيقي داستان شيخ صنعان در منطق‌الطير و پيرچنگي در مثنوي پرداخت و اين داستان‌ها را از منظر اصل تقابل تحليل كرد.

 

وي در ادامه گفت: ‌شيخ صنعان در اوج شريعت است و پيرچنگي در اوج گناه و پستي. اين دو در يك‌ مقام يعني ديدار با حقيقت به هم مي‌رسند. بايد بدانيم كه زيبايي‌ها بيروني نيستند و حقيقت ازداخل چشم شروع مي‌شود. اگر كسي به حقيقت و زيبايي‌هاي آن دست يافت مقام پير چنگي و شيخ صنعان را يكسان مي‌بيند. ديدن اين زيبايي‌ها در آثار عطار بر ما واجب است. در ادامه جلسه ابراهيم خدايار به ترجمه آثار عطار در آسياي ميانه و تاثيري كه اين ترجمه‌ها بر تفكرات مردم اين سرزمين‌ها گذاشته، ‌پرداخت و گفت:

 

آسياي مركزي در شكل‌گيري فرهنگ مردمان آريايي نژاد نقش معتبري را ايفا كرده است. سعيد نفيسي با استناد به اوستا اثبات مي‌كند كه ارض موعود ايراني‌ها سواحل سيحون و جيحون يا همان، ماوراءالنهر است. وي افزود: اكثر مردم ماوراءالنهر از طريق زبان فارسي با دنياي دانش آشنا شدند و فارسي براي آنها زبان دانايي بود. از قرن نهم هجري به بعد در دربار تيموريان هرات ترجمه آثار بزرگ ايراني شروع شد. عطار در اين ميان بر يكي از بزرگ‌ترين انديشمندان اين عصر يعني اميرعلي‌ شيرنوايي تاثير به‌سزايي داشت. رئيس مركز تحقيقات زبان و ادبيات فارسي دانشگاه تربيت مدرس، در ادامه گفت:

 

من ميراث عطار در اين سرزمين‌ها را در سه بخش بيان مي‌كنم: نسخه‌هاي خطي آثار عطار در اين منطقه در گنجينه «ابوريحان بيروني» در تاشكند، چاپ سنگي آثار عطار در تاجيكستان، ازبكستان و ديگر مناطق و ترجمه آثار عطار به زبان ازبكي از قرن نهم. خدايار در ادامه گفت: همه محققان آثار عطار را به دو دسته حقيقي و مجعول تقسيم مي‌كنند. هفت منظومه جزو آثار اصلي است اما يك نسخه خطي منحصر به فرد از تذكره‌الاوليا در كتابخانه دانشگاه دولتي سمرقند با خط نسخ وجود دارد كه تاريخ آن 685 هجري است.

 

نيكلسون و استعلامي تصحيح خود از تذكره الاوليا را از روي اين نسخه انجام داده‌اند. وي افزود: يك نسخه ديگر از تذكره‌‌الاوليا با تاريخ 698 در تاشكند وجود دارد و تقريبا 51 نسخه از اين متن در گنجينه ابوريحان بيروني تاشكند نگهداري مي‌شود. «شاه نياز موسايف» شاعر و پژوهشگر ازبكي در مقاله‌اي 150 اثر از عطار كه در اين موسسه است را معرفي كرد كه 90 اثر اين تعداد مربوط به آثار منظوم است.

 

در ادامه جلسه خدايار به معرفي تعداد ديگري از نسخه‌هاي مربوط به اين موسسه پرداخت و گفت كه البته تعدادي از اين آثار هم بعدها به عطار نسبت داده شده و متعلق به عطار نيست. او همچنين به كتاب «پندنامه» اشاره كرد كه آن را از عطار مي‌دانستند و سال‌ها جزو كتاب‌هاي درسي مردم اين منطقه بوده است، اما پژوهشگراني چون دكتر شفيعي كدكني آن را جزو آثار عطار نمي‌دانند.

 

همچنين خدايار به آثار چاپ سنگي عطار در ازبكستان اشاره كرد و پس از آن به آثار ترجمه‌اي عطار به زبان ازبكي پرداخت. خدايار گفت: ترجمه عمده آثار عطار به زبان تركي و ازبكي به‌وسيله اميرعلي شيرنوايي صورت گرفته است. شخصيت شيرنوايي مثل شخصيت اميركبير است. براي نخستين‌بار مقبره عطار به دستور او تعمير شد. او همچنين بنيانگذار ادبيات «تركي جغتايي» است. امير منطق‌الطير را با عنوان «لسان‌الطير» در همان وزن به ازبكي ترجمه كرد كه ترجمه‌اي بسيار عالي است و امروزه درباره آن بسيار مقاله و پايان‌نامه نوشته مي‌شود.

 

در ادامه جلسه خدايار به بررسي تطبيقي منطق‌الطير و لسان‌الطير پرداخت و به تحقيقات صورت گرفته بر لسان‌الطير اشاره كرد. سپس با اشاره به اين‌كه اديبان و انديشمندان ايراني براي مردم منطقه ماوراء النهر بسيار محبوب‌ هستند گفت:

 

زبان فارسي در اين منطقه با انقلاب 1917 از رسميت افتاد و امروزه ما مسئوليت بزرگي بر گردن خود داريم تا ترويج دوباره اين زبان و تفكر انديشمندان ايراني در اين سرزمين با همكاري دگرانديشان امروز كشورهاي ازبكستان و تاجيكستان بكوشيم. اكنون شاعران فارسي زبان در ازبكستان بسيارند و خود را ايران كوچك مي‌خوانند، بايد با آنها همكاري لازم را داشت. نشست روز بزرگداشت عطار نيشابوري با حضور دكتر ابراهيم خدايار و دكتر محمود عابدي در پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات برگزار شد.

 

 

< قبلی		بعدی >