آلرژي‌ غذايي عبارت‌ است‌ از واكنش‌ بيش‌ از اندازه‌ دستگاه‌ ايمني‌ به‌ برخي‌ غذاها يا موادي‌ كه‌ به‌طور معمول بي‌خطرند. اين عكس‌العمل‌ها در شرايطي بروز مي‌‌يابد كه فرد نسبت به تركيبات غذايي خاص مانند پروتئين‌ها حساسيت داشته باشد. واكنش‌هاي‌ نامطلوب‌ ممكن‌ است‌ ارثي‌ يا ناشي‌ از نوعي نقص‌ اكتسابي‌ بيوشيميايي‌ باشند. حساسيت غذايي به‌طور عمده در نوزادان بروز مي‌كند و بيش‌تر اين حساسيت‌ها تا سن پنج سالگي از بين مي‌رود. ممكن است حساسيت‌ها خفيف يا شديد باشند و در شرايط شديدتر موجب حمله‌هاي (آنافيلاكتيك) شوك حساسيتي شده و در نهايت به مرگ منجر شوند.

 

به همين دليل، شناسايي و تشخيص حساسيت‌هاي غذايي از اهميت به سزايي برخوردار است. علايم آلرژي غذايي به صورت عطسه، خارش، استفراغ، تهوع، سردرد، انقباض عضلات، آسم، اسهال‌، درد شكمي‌، بثورات‌ پوستي‌، نفخ‌ و باد شكم‌، كهير، تورم‌ صورت‌ به‌ويژه لب‌ها، سرفه‌ و غش‌ يا حالت‌ نزديك‌ به‌ غش‌ ظاهر مي‌شود. علايم‌ ممكن‌ است‌ در عرض‌ چند دقيقه‌ يا تا دو ساعت‌ پس‌ از خوردن‌ يك‌ غذاي‌ آلرژي‌زا‌ بروز كنند. در بعضي‌ موارد، امكان‌ دارد علايم‌ تا يكي دو روز بعد نيز ظاهر نشوند.

غذاهاي آلرژي‌زا

توجه داشته باشيد كه هرگونه‌ غذا يا ماده‌اي‌ كه‌ بلعيده‌ مي‌شود، مي‌تواند موجب بروز واكنش‌ آلرژيك‌ شود. غذاهايي‌ كه‌ بيش‌تر موجب اين‌ حالت‌ مي‌شوند، عبارتند از: شير گاو، زرده‌ تخم‌مرغ‌، گندم، سويا، بادام كوهي يا همان‌ پسته شامي‌، ماهي، آجيل‌هاي‌ درختي‌ (مانند گردوي‌ معمولي)، صدف‌ دريايي‌، خربزه، كنجد، تخمه‌ آفتاب گردان و شكلات‌. بيش‌ترين ماده غذايي كه آلرژي در افراد را سبب مي‌شود، پروتئين تخم‌مرغ و تركيب ليزوزيم است كه برخي اوقات در تهيه پنير نيز از آن استفاده مي‌شود و حتي روي برچسب‌هاي غذايي نيز نوشته نمي‌شود. حساسيت به بادام زميني ممكن است تا آخر عمر ادامه يابد.

 

عوامل موثر در ايجاد حساسيت غذايي

عوامل متعددي در بروز و تشديد آلرژي‌هاي غذايي نقش دارند. عملكردهاي مولكولي كه موجب مي‌شوند يك آنتي ژن، آلرژن شود و آنتي ژن ديگر آلرژن نباشد، شناخته شده نيست. براي مثال نمي‌دانيم چرا بادام زميني و ماهي بيش‌تر از ساير غذاها واكنش‌هاي آلرژيك ايجاد مي‌كنند. - زمينه‌هاي ژنتيكي: حساسيت غذايي به‌طور معمول ارثي است و تحت تاثير عوامل ژنتيكي قرار دارد.

 

- نارس بودن دستگاه ايمني يا سدهاي محافظ دستگاه گوارش در نوزادان

- مقدار آنتي ژن: ممكن است مقدار زياد آنتي‌ژن سبب ايجاد تحمل و مقدار كم آن به حساسيت منجر شود. آنتي ژن‌هاي بعضي از غذاها مانند تخم مرغ، شيرگاو، ماهي و بادام زميني احتمال بروز حساسيت بيش‌تري دارند.

- يك تحريك‌كننده مانند يك عفونت: واكنش حساسيت‌زا ممكن است در فردي غيرآلرژيك به علت وجود عفونت ويروسي ايجاد شود.

- تغيير در نفوذپذيري دستگاه گوارشي كه موجب ورود آنتي‌ژن‌هاي غيرطبيعي شود: ممكن است طي يك التهاب معده و روده به مخاط روده كوچك آسيب برسد و پروتئين‌هاي غذا به‌طور غيرمعمول از دستگاه گوارش جذب شده و ايجاد حساسيت كنند.

- سابقه حساسيت غذايي: درباره طول حساسيت به غذا و ادامه آن اطلاعات مستند زيادي در دسترس نيست. آنچه مسلم است، تعداد زيادي از كودكاني كه در سال اول زندگي از تحمل نكردن غذا رنج مي‌برند، با گذشت زمان، تحمل نكردن‌شان از بين مي‌رود. اگرچه امكان ادامه حساسيت غذايي در بزرگسالان تا پايان عمر وجود دارد اما بعضي از بزرگسالان به‌طور تقريبي يك سوم آنها پس از يك سال حذف غذاي حساسيت‌زا در رژيم غذايي خود، نسبت به آن تحمل پيدا كرده‌اند.

- ساير عوامل: واكنش‌هاي نامطلوب در بعضي افراد، فقط زماني اتفاق مي‌افتد كه خوردن يك ماده غذايي حساسيت‌زا با عوامل ديگري همراه باشد. بعضي از اين عوامل عبارتند از: فعاليت فيزيكي: در مواردي واكنش‌هاي آلرژيك فقط زماني اتفاق مي‌افتد كه فعاليت جسماني طي دو ساعت پس از خوردن غذايي خاص (مانند كرفس، غذاهاي دريايي مانند صدف و اسكوئيد، هلو و گندم) انجام شود.

 

ساير بيماري‌ها: مسئله شايعي كه علت آن چندان درك نشده، مشاهده كودكاني است كه حساسيت غذايي و اگزماي پوست را بر پايه مدارك و شواهد معتبر، استوار نيستند. مصرف همزمان ‌داروها: افرادي هستند كه فقط هنگامي ‌به غذاهاي خاص حساسيت نشان مي‌دهند كه دارومصرف مي‌كنند. مثال شناخته شده در اين باره، افرادي هستند كه فقط هنگام صرف ساليسيلات (آسپرين) به غذا واكنش نشان مي‌دهند.

 

تشخيص

براي تشخيص ماده غذايي ايجادكننده حساسيت، گرفتن تاريخچه مناسب از داشتن سابقه آلرژي غذايي در گذشته (حدود دو تا چهار هفته پيش) يا در ميان افراد خانواده از ميان انواع گوناگون غذا و نوشابه ضروري است. پس از آن با حذف غذاهايي كه به عنوان عوامل ايجاد آلرژي غذايي شناخته شده‌اند، به ترتيب زير اقدام مي‌شود.

 

درمان ابتدا با يك رژيم غذايي بسيار ساده و محدود كه آلرژن‌هاي غذايي در آن حذف شده است، شروع مي‌شود و به ترتيب هر يك از غذاها، به‌صورت جداگانه براي دو تا سه روز داده شده و حساسيت آن بررسي مي‌شود و با بروز علايم نسبت به هر يك از غذاها، آلرژن يا ماده آلرژي‌زا شناخته مي‌شود. اين رژيم غذايي به‌مدت يك تا دو هفته اجرا مي‌شود. گذشته از اين روش، روش‌هاي ديگري نيز براي شناسايي عوامل ايجادكننده حساسيت به‌كار گرفته مي‌شود كه به شرح زير است:

 

- سرعت بروز حساسيت: بايد سرعت و شدت بروز حساسيت در نظر گرفته شود.

- بررسي‌ رويدادهاي همزمان: اگر فردي يك ساعت بعد از خوردن غذاي خاصي ناراحت شود (براي مثال، دچار خس‌خس سينه شود) علت ناراحتي مي‌تواند به غذا يا يك رويداد همزمان ديگر مربوط شود.

- پيگيري دلايل و نشانه‌هاي مستند: آيا همان علايم و نشانه‌ها در فرصت‌هايي كه غذاي تحريك‌زا مصرف نشده نيز اتفاق افتاده است؟ آيا اوقاتي بوده كه غذاي‌مشكوك صرف شده باشد، بدون اين‌كه آثار نامطلوب بروز كند؟

- واكنش‌هاي تداخلي ميان دو گونه غذايي متفاوت و ميان يك غذا و يك ماده غيرغذايي كه به شرح زير است: انواع مهم واكنش‌هاي تداخلي در زير آمده است:

1- شيرگاو، بز، گوسفند، اسب: شباهت آنتي‌ژن آشكار و چشمگير ميان پروتئين‌هاي شير گاو، بز و گوسفند باعث مي‌شود كه به‌طور تقريبي همه افرادي كه به شير گاو حساسيت دارند، به شيرهاي حيوانات ديگر نيز حساسيت داشته باشند.

2- تخم پرندگان: تخم‌هاي بوقلمون، اردك، مرغابي، غاز و مرغ دريايي حاوي اوواآلبومين، اوميوكلد و اوتوانسفرين هستند كه سبب حساسيت متقاطع مي‌شوند.

3- انواع حبوبات (لوبيا، نخود، عدس، سويا) و بادام زميني: به‌طور معمول موجب واكنش تداخلي نمي‌شوند.

4- غذاهاي دريايي: واكنش‌هاي تداخلي ميان غذاهاي دريايي غيرمعمول است.

5- واكنش‌هاي تداخلي ميان گرده‌هاي استنشاق شده و غذاها: براي مثال، ميان حساسيت به گرده‌هاي درخت غان با حساسيت به سيب، هويج، كرفس، سيب زميني، پرتقال و گوجه‌فرنگي ارتباط وجود دارد.

درمان آلرژي غذايي

در درمان آلرژي‌هاي غذايي اصل بر شناسايي آن دسته از مواد غذايي است كه حساسيت ايجاد مي‌كنند.

- آلرژي به‌طور معمول با روش حساسيت‌زدايي در بيش‌تر افراد از بين مي‌رود. اين مسئله به صورت مصرف تدريجي و كم‌كم و مداوم مواد غذايي انجام مي‌شود يا به طريق پزشكي با تزريق مواد آلرژن در پوست، در مراكز خاصي انجام مي‌شود.

- به‌طور معمول آلرژي‌ غذايي‌ در شيرخواران‌ بعد از دو تا چهار سالگي برطرف‌ مي‌شود ولي بزرگسالاني‌ كه‌ به‌ بعضي‌ از غذاها (به‌ويژه‌ شير، ماهي‌، صدف دريايي يا آجيل‌) آلرژي‌ دارند، با احتمال‌ بيش‌تري‌ اين‌ آلرژي‌ را براي‌ سال‌ها حفظ‌ مي‌كنند.

- هيچ‌ دارويي‌ براي‌ درمان‌ آلرژي‌ غذايي‌ وجود ندارد، اما مي‌توان ‌از بعضي‌ از داروها براي‌ تخفيف‌ يا رفع‌ علايم‌ استفاده‌ كرد.

- حذف‌ غذاهاي‌ مورد شك‌ از رژيم‌ غذايي‌ براي‌ مدت‌ دو هفته‌ (يا تا زماني‌ كه‌ علايم‌ آلرژي‌ ناپديد شوند) و سپس‌ اضافه‌ كردن‌ غذاهاي‌ مورد شك‌ به‌صورت‌ تك‌تك‌ به‌ رژيم‌ غذايي‌ به شناسايي غذاي حساسيت‌زا كمك مي‌كند.

به‌خاطر داشته باشيد

- آزمايش‌ تزريق‌ پوستي‌ گاهي‌ ممكن‌ است‌ غذاي‌ مسئول‌ آلرژي‌ را شناسايي‌ كند اما در مواردي‌‌ اين‌ آزمايش‌ها به اشتباه غذاهايي را‌ كه‌ شما واقعا به‌ آنها آلرژي‌ نداريد به‌ عنوان‌ مسئول‌ آلرژي‌ غذايي‌ معرفي‌ مي‌كنند.

- شيرخواراني‌ كه‌ غذاي‌ جامد براي‌ آنها ديرتر شروع‌ مي‌شود، كمتر به‌ آلرژي‌ غذايي‌ دچار مي‌شوند.

- خواندن برچسب‌هاي غذايي در انتخاب منابع غذايي بسيار مهم است، زيرا با اطلاع از تركيبات آن مي‌توان آلرژن‌ها را جست‌وجو و با مصرف غذاي مناسب ايمني لازم را تامين كرد.

- اگر به غذايی آلرژي داريد هميشه‌ يك‌ كيت را‌ كه‌ داراي‌ سرنگ‌ حاوي‌ آدرنالين است‌ به‌ همراه‌ داشته‌ باشيد تا اگر احيانا غذاي‌ آلرژي‌زا به‌طور تصادفي خورده‌ شد و واكنش‌ حاد و فوري‌ رخ‌ داد بتوانید از اين‌ دارو استفاده‌ كنيد.

- يك‌ دستبند يا گردن‌ آويز مخصوص‌ همراه‌ داشته‌ باشيد كه‌ روي‌ آن‌ نوع‌ آلرژي‌ به‌طور دقيق مشخص‌ شده‌ باشد.

- بيماراني‌ كه‌ آلرژي‌ غذايي‌ شديدي‌ به‌ يك‌ نوع‌ غذا دارند بايد بسيار مراقب باشند كه‌ از خوردن‌ آن‌ غذا پرهيز كنند.

 

 

بعدی >