گروه دفاع: شناسايي وضع دشمن بوسيله يك واحد زرهي سبك، پرتحرك و مسلح نيازي بود كه منجر به طراحي و ساخت تانك سبك اسكورپيون شد. اين تانك از 1973 وارد خدمت و حداقل 3000 دستگاه از آن در بيش از 20 كشور از جمله ايران به كار گرفته شده است. بيش از 100 دستگاه از اين تانك كه تنها به سه نفر خدمه احتياج دارد پيش از انقلاب به كشور وارد شده و در سال‌هاي دفاع مقدس نيز مورد استفاده قرار گرفت.

 

 

يكي از اهداف مدنظر در طراحي اسكورپيون (عقرب) قابليت حمل و نقل هوايي آن توسط هواپيماهاي باري متوسط و بالگردهاي سنگين بوده است كه با جرم 8074 كيلوگرمي، طول 28/5، عرض 13/2 و ارتفاع 1/2 متري آن محقق شد. به عنوان نمونه در جنگ فالكلند با انتقال هوايي از اين تانك سبك استفاده شد. نمونه‌هاي اوليه اين وسيله به يك توپ 76 ميليمتري و يك تيربار 62/7 ميليمتري هم محور با توپ مجهز بودند. موتور ديزلي 190 اسب بخاري نسبت توان به وزني در حدود 23 را براي آن ايجاد مي‌كرد كه ميزان مناسبي بوده و تحرك بالاي اسكورپيون مديون آن است.

 

البته نمونه‌هايي با جرم 93/7 تن و موتور 195 اسب بخار از اين تانك نيز ساخته شد كه نسبت فوق را تا حدود 25 بهبود داد. با توجه به اين‌كه درگيري‌هاي سخت و طولاني جزو اهداف ساخت اين نوع ادوات نيست مقاوت زرهي بالايي در اسكورپيون وجود ندارد كه البته باعث كاهش قابل توجه وزن آن نيز شده است. اين تانك به سرعت بيش از 70 كيلومتر بر ساعت دست يافته و برد آن نيز به 750 كيلومتر مي‌رسد. روي برجك اين تانك بيش از 6 پريسكوپ در زواياي مختلف قرار داد كه ديد تقريباً ‌360 درجه‌اي به اطراف ايجاد كرده‌اند كه براي تسلط به محيط پيرامون بسيار مفيد واقع مي‌شوند.

 

همچنين دو مجموعه چهارتايي نارنجك‌هاي دودزا روي اين برجك وجود دارد كه با توجه به شيوه نصب شدن، زواياي متفاوتي را در اطراف و جلوي تانك پوشش مي‌دهند. هم در خود كشور سازنده يعني انگلستان و هم در ساير كاربران اين تانك سبك، بهينه‌سازي‌هايي در سامانه‌هاي مختلف آن ايجاد و حتي نمونه‌هاي جديدتري از آن ساخته شده، از جمله استاندارد بهسازي «اسكورپيون-2000» در خود انگلستان و ساخت نمونه «سيميتار» با توپ 30 ميليمتري.

 

تعويض توپ اصلي با توپ‌هايي با كاليبر در حدود 30 ميليمتر يكي از بهسازي‌هاي مورد توجه توسط چندين كاربر قرار بوده است. توپ‌هايي با اين حدود كاليبر علاوه بر داشتن برد و نواخت تير بالا با استفاده از گلوله‌هاي انفجاري و نفوذگر از قدرت مناسبي نيز برخوردار هستند ضمن اين‌كه كاربرد آنها در شليك به اهداف هوايي علاوه بر استفاده عليه نيروها و تجهيزات زميني، مرگبار است.

 

خودكار بودن آنها نيز در شمار ديگر مزيت‌ها نسبت به توپ قبلي است. يكي ديگر از بهسازي‌هاي مطرح و جديد اين تانك كه در اردن اجرا شده شامل تجهيز به توپ 30 ميليمتري و دو پرتابگر دوتايي موشك‌هاي ضد زره در دو سمت برجك است. بدين تريب اين تانك به وسيله‌اي براي شكار خودروهاي زرهي و انهدام اهداف مقاوم در خطوط دشمن نيز تبديل شده است. ارتش جمهوري اسلامي ايران نيز كه بيش‌ترين سوابق رزمي اسكورپيون را رقم زده حداقل در دو مرحله اقدام به بهسازي اين تانك كرده كه هدف اين گزارش، معرفي آخرين تغييرات صورت گرفته در آن است كه براي نخستين‌بار با نام «كژدم» در رژه روز ارتش در 29 فروردين ماه سال جاري معرفي شد.

 

از جمله تغييراتي كه در اسكورپيون‌هاي ايران در سال‌هاي گذشته ديده شده بود استفاده از ورقه‌هايي براي ايجاد فضايي با سطوح شكسته در پهلوها است. اين حجم‌هاي كناري درب‌دار نيز هستند كه امكان حمل تجهيزات در داخل آنها را ممكن مي‌سازد. چنين فضايي در جلوي تانك نيز به همين ترتيب ايجاد شده است و در كنار آن نيز چراغ‌هاي جديد در يك پوشش فلزي و البته مشبك در جلو براي حفاظت بهتر قرار داده شده‌اند. اين كار براي حفاظت و دوام بيش‌تر در برابر شليك سلاح‌هاي كاليبر كوچك صورت گرفته است.

 

فضاي جلويي امكان نصب تجهيزاتي براي خنك كاري بهتر موتور را نيز فراهم مي‌كند. اين موارد شباهت‌هاي زيادي به استاندارد اسكورپيون-2000 داشتند كه از سال 1999 معرفي شده بود اما در نمونه ايراني بر خلاف كار انگليسي‌ها تمام اگزوز در داخل اين محفظه قرار داده شده كه از نظر كاهش بازتاب‌هاي حرارتي مطلوب‌تر است. روي برجك اين نمونه، پايه تيربار و يك گلگير در جلو و بخش بالايي شني نصب شده كه هر دو در اسكورپيون-2000 نيز ديده مي‌شوند.

 

در آخرين بهسازي‌هاي اين تانك در ايران كه در قالب محصول«كژدم» معرفي شده محفظه‌هاي كناري كمي طولاني‌تر ساخته شده و امتداد بيش‌تري دارند كه به دليل ختم شدن به يك سطح عمودي كه در ارتقاي قبلي ديده مي‌شد با سطوح زاويه‌دار اما مسطح شكل داده شده در انتهاي اين نمونه است. اينكار منجر به افزايش احتمال انحراف گلوله‌هايي مي‌شود كه از روبه‌رو به اين سطح برخورد مي‌كنند. همچنين يك پريسكوپ ديد در روز و شب نيز براي راننده تعبيه شده است. البته در نمونه اوليه موجود در ايران هم پريسكوپ براي راننده وجود داشت كه بعدها ديده نشد اما در كژدم مجدداً واين‌بار پيشرفته‌تر از قبل به كار گرفته شده است.

 

از ديگر تفاوت‌هاي كژدم با اسكورپيون بهسازي شده قبلي، اضافه شدن گلگيرهاي لاستيكي در بالاي شني تا انتهاي آن است. خصوصاً در اطراف چرخ خورشيدي در جلو، پوشش‌هاي فلزي و بزرگ‌تري ديده مي‌شود. اصلي‌ترين تفاوت در اين خودروي زرهي سبك استفاده از يك توپ 23 ميليمتري خودكار به جاي توپ قبلي است كه همان‌طور كه در بالا گفته شد توپ كاليبر كوچك مزيت‌هاي زيادي براي يك خودروي شناسايي-رزمي سبك ايجاد مي‌كند.

 

اين توپ 222 كيلوگرمي كه 2 كيلوگرم از توپ قبلي (L23A1) سنگين‌تر است داراي نواخت تير 200 گلوله بر دقيقه (بين 3 تا 4 شليك در ثانيه) به جاي نواخت 6 تير در دقيقه در L23A1 است كه نيش زهردارتري براي عقرب ايراني دگرگون شده خواهد بود و آن را براي حضور در ماموريت‌هاي متنوع‌تري آماده مي‌سازد. البته با توجه به اين‌كه وزن اين توپ جديد بر اساس نوع دريايي آن اعلام شده، استقرار آن روي اين تانك نيروي زميني ارتش فارغ از برخي متعلقات بوده و به همين علت احتمالا چندين كيلو وزن توپ مستقر بر اسكورپيون را كاهش خواهد داد.

 

برد آن نيز 2000 متر در حالت افقي و تا 2500 متر در شليك مايل است و مي‌تواند هواگردهايي با سقف پرواز 1500 متر را نيز تهديد كند. البته در شليك به اهداف هوايي بايد ميزان چرخش توپ به سمت بالا را در نظر داشت كه با توجه به محدوديت زاويه 35 درجه‌اي در برجك فعلي چندان زياد نخواهد بود. همچنين اين توپ نسبت به 23 ميليمتري‌هاي تك لول دريايي با دوراني 180 درجه‌اي نسبت به محور طولي نصب شده كه احتمالاً براي جانمايي بهتر متعلقات در داخل برجك است.

 

هر چند از تغييرات در تجهيزات داخلي اين تانك اطلاعي در دست نيست اما بهره‌گيري از سامانه پايدار‌كننده توپ در دو محور افقي و عمودي و نيز استفاده از سامانه‌هاي ارتباطي جديد و ساخت داخل كه امكان برقراري ارتباطات امن در شرايط سخت را به خوبي ممكن مي‌سازند و سامانه‌هاي تعيين موقعيت براي كمك به كنترل بهتر واحدها در صحنه نبرد به امري عادي بدل شده و احتمالاً كژدم نيز از آنها بي‌بهره نخواهد ماند. همچنين تجهيز اين خودرو به پرتابگر موشك ضد تانك نيز مي‌تواند به عملكرد رزمي بهتر و تنوع ماموريتي بيش‌تر آن منجر شود.

 

اين‌گونه بهسازي‌ها كه توسط متخصصان داخلي، با درنظر گرفتن تغييرات مشابه روي نمونه‌هاي روز دنيا و با هدف استفاده بهتر از تجهيزات موجود انجام مي‌شود باعث تجديد حيات توأم با افزايش قدرت اين ادوات براي حضور در عمليات‌هاي جديد خواهد شد.

 

< قبلی		بعدی >