|  حسن ساعدي  |امروزه به دليل استفاده زياد و نادرست از كودهاي شيميايي در مزارع و باغات باعث بروز مشكلات عديده‌اي هم در انسان و هم در دام شده است.   با آشكار شدن ظرفيت‌هاي كشور از نظر توليد محصولات باغباني در طي چند سال اخير و با هدف رقابت بين‌المللي با ديگر كشورهاي جهان براي صدور اين محصولات و فرآورده هاي آن به بازارهاي جهاني و همچنين افزايش كميت و كيفيت محصولات باغي ضرورت پرداختن به تغذيه درختان ميوه يك امري مهم و اجتناب ناپذير تلقي مي‌شود.

 

جمعيت جهان در بيست سال گذشته بالغ بر 74/4 ميليون نفر بوده و با توجه به نرخ رشد فعلي تا سال 2015 به حدود 2/8 ميليارد نفر خواهد رسيد.  به همين منظور با توجه به رشد سريع جمعيت، نياز به تامين غذا بيش‌تر احساس مي‌‌شود به‌طوري كه بالغ بر 98 درصد از مواد غذايي مورد نياز بشر از توليدات و فرآورده هاي كشاورزي تامين مي‌شود. لذا با توجه به نقش فرآورده هاي كشاورزي در تامين غذا، بشر همواره در جست‌وجوي يافتن راه‌هاي مفيد براي افزايش توليد و بهبود كيفيت محصولات كشاورزي بوده است.

 

بنا به گفته كارشناسان فعال در اين بخش، اين امر از دو راه كلي امكان‌پذير است:

 

الف) افزايش سطح زير كشت

ب) افزايش توليد در واحد سطح در واحد زمان

مديركل سازمان خواربار و كشاورزي ملل متحد (فائو) در پيامي به مناسبت روز جهاني غذا بيان كرد كه ميزان خسارت كمبود عناصر ريز مغذي در كشورهاي در حال توسعه بيش از 128ميليارد دلار است كه اگر نقش ريز مغذي‌ها در ارتقاي سطح سلامت جامعه نيز مطرح باشد در چنين شرايطي خسارت وارده به سلامت جامعه نيز بسيار نگران‌كننده خواهد بود.

طبق آزمايشات و گزارشات، مقدار عناصر ريز مغذي در خاك‌هاي كشاورزي ايران بسيار اندك بوده و علاوه بر اين حلاليت عناصر ريز مغذي نيز در خاكهاي ايران بسيار پايين است.  حلاليت پايين عناصر ريز مغذي به دلايل آهكي بودن خاك، بالا بودن PHخاك، بي كربناته بودن آب آبياري، تنش خشكي و شوري، مواد آلي كم و تداوم مصرف نامتعادل كودها است.

 

بديهي است گياهان و درختاني كه در چنين خاك‌هايي رشد مي‌كنند از نظر كمبود اين عناصر صدمات زيادي مي‌بينند.   بنابراين مي‌توان با مصرف درست و به‌موقع از عناصر كم مصرف علاوه بر افزايش عملكرد محصولات كشاورزي، كيفيت محصولات توليدي را ارتقا داده و در نهايت باعث تحقق ارتقاي سلامت جامعه نيز شد.

 

 

چون اكثر محصولات كشاورزي توليدي در شرايط اقليمي خشك و نيمه خشك و از خاك‌هاي كشاورزي ايران حاصل مي‌شوند كه اولاً ميزان آهك آنها بالا بوده و در ثاني داراي PH بالاي هستند.  بنابراين محصول به دست آمده از اين نوع خاكها داراي عناصر ريز مغذي فقيري هستند.  در شرايط آهكي، گياه يا درخت نمي‌تواند اين عناصر را جذب كند يا در صورت جذب، امكان استفاده از آنها به دليل رسوب در آوند‌ها وجود ندارد.

 

به اين ترتيب حركت اين مواد به برگ، دانه و ميوه بسيار كند بوده و به همين دليل غلظت آنها در اندام‌هاي مورد مصرف انسان و دام بسيار پايين است و در نتيجه گياه، دام و انسان با كمبود اين عناصر روبه‌رو مي‌شوند.  همچنين بيش‌تر مردم ما به دليل مصرف نان عاري از مواد معدني دچار عارضه كم خوني ناشي از كمبود ريز مغذي‌ها هستند.

 

بسياري از كشاورزان براي رسيدن به تناژ و سود بالا اقدام به مصرف ناآگاهانه از كودهاي شيميايي در مزارع و باغات مي‌كنند كه اين امر خود باعث به هم ريختن تعادل عناصرغذايي در خاك شده و همچنين باعث ايجاد مشكلات در گياه و بيماري‌هاي ناعلاج در انسان و دام كه از اين محصولات استفاده مي‌كنند، شوند.

 

عناصر غذايي مورد نياز گياهان

تغذيه بهينه گياه شرط اصلي بهبود كمي و كيفي محصولات است.  در تغذيه گياه و درخت نه تنها بايد هر عنصر به اندازه كافي در دسترس آن قرار گيرد، بلكه ايجاد تعادل و رعايت تناسب ميان همه عناصر غذايي از اهميت زيادي برخوردار است.  عناصر غذايي مورد نياز گياهان به سه دسته كلي تقسيم مي‌شوند.

الف- عناصر غذايي مضر

عناصري هستند كه براي رشد و نمو گياهان زيان‌آور هستند.  حتي در برخي موارد غلظت‌هاي كم اين عناصر نيز مي‌تواند موجب كاهش قابل توجهي در عملكرد و رشد گياه شود.  از جمله اين عناصر مي‌توان به سرب، كادميوم، جيوه و نيكل اشاره كرد.

ب- عناصر غذايي مفيد

عناصري هستند كه درصورت وجود در محيط سبب بهبود رشد گياه يا گياهان خاصي مي‌شوند.  براي مثال سديم براي چغندر قند، سيليس براي برنج وجو يا كبالت و موليبدن براي تثبيت بيولوژيكي نيتروژن مفيد هستند.

ج- عناصر غذايي لازم يا ضروري

سه معيار براي ضروري بودن وجود دارد كه عبارتند از:

1- گياه بدون آن عنصر قادر به تكميل چرخه حيات خود نباشد.

2- وظيفه آن عنصر توسط عنصر ديگري قابل انجام و جايگزيني نباشد.

3- عنصر مستقيماً در متابوليسم و تغذيه گياه نقش داشته باشد.

 

عناصر لازم يا ضروري عبارتند از:

1- كربن، اكسيژن و هيدروژن: 60 تا 90 درصد ماده خشك گياهي را تشكيل مي‌دهند و جز در موارد كمبود آب، كمبود آنها در خاك ديده نمي‌شود و عمدتا از طريق آب و هوا تامين مي‌شوند.

2- عناصر كودي شامل نيتروژن، فسفر و پتاسيم 3- عناصر آهكي شامل كلسيم و منيزيم 4- گوگرد

3- لازم به ذكر است همان‌طوري كه گياهان بدون عناصر غذايي پرمصرف قادر به ادامه حيات نيستند، بدون عناصركم مصرف نيز قادر به ادامه حيات نخواهند بود.  تفاوت عمده‌اي كه با عناصر پر مصرف دارند به مقدار بسيار كمتر مورد نياز آنها است.

ميزان مصرف اين عناصر بر حسب قسمت در ميليون است در حالي كه ميزان مصرف عناصر غذايي پرمصرف بر اساس درصد انجام مي‌شود كه اين عناصر عبارتند از آهن، روي، مس، بر، منگنز، موليبدن و كلر هستند.

 

ارزيابي وضع تغذيه درختان ميوه

راه‌هاي مختلفي براي تشخيص كمبودها و تعيين ميزان عناصر غذايي قابل استفاده در گياهان وجود دارد كه از متداولترين اين روش‌ها مي‌توان به آزمون خاك، آناليز‌هاي بافت برگ درختان ميوه و تشخيص ظاهري عوارض تغذيه‌اي اشاره كرد.

< قبلی		بعدی >