احمدرضا ترابي:به واقع احترام متقابل، اكسيري است كه زندگي خانوادگي را به كانون سعادت و كاميابي مبدل مي‌سازد. اگر ارتباط همسران و رفتار و گفتار آنان با احترام و تكريم باشد، بهترين آموزشگاه ادب در خانه، اين دنياي كوچك، ايجاد خواهد شد و در اين آموزشگاه، فرزندان و انسان‎هاي فردا آموزش خواهند ديد. احترام امام به همسرشان چنان مشهود بود كه همه اهل خانه به گونه‎اي صحنه‎هايي از آن را ترسيم كرده و درباره رفتار كريمانه و احترام‎آميز امام بسيار سخن گفته‎اند؛ از جمله دختر امام مي‌گويد:

 

احترام به همسر

همسر مرحوم امام خميني(ره) كه سال‌ها در سايه اين آفتاب جهاني مي‌زيسته و صندوقچه‌اي از خاطرات و حوادث تلخ و شيرين زندگي امام را در سينه دارد؛ درباره رفتار امام مي‌گويد: حضرت امام به من خيلي احترام مي‎گذاشتند و خيلي اهميت مي‎دادند. هيچ حرف بد يا زشتي به من نمي‌زدند... امام حتي دراوج عصبانيت هرگز بي‌احترامي و اساعه ادب نمي‎كردند. هميشه در اتاق جاي بهتر را به من تعارف مي‌كردند.

 

به واقع احترام متقابل، اكسيري است كه زندگي خانوادگي را به كانون سعادت و كاميابي مبدل مي‌سازد. اگر ارتباط همسران و رفتار و گفتار آنان با احترام و تكريم باشد، بهترين آموزشگاه ادب در خانه، اين دنياي كوچك، ايجاد خواهد شد و در اين آموزشگاه، فرزندان و انسان‎هاي فردا آموزش خواهند ديد.

 

احترام امام به همسرشان چنان مشهود بود كه همه اهل خانه به گونه‎اي صحنه‎هايي از آن را ترسيم كرده و درباره رفتار كريمانه و احترام‎آميز امام بسيار سخن گفته‎اند؛ از جمله دختر امام مي‌گويد: برخورد حضرت امام با همسرشان در عين صميمت و محبت بسيار محترمانه بود. در تمام مسائل شخصي و خانوادگي نظر خانم محترم بود و ايشان هيچ‌گونه دخالتي در امور داخلي منزل نداشتند.

 

احترام به سليقه‌هاي يكديگر يكي از بهترين شيوه‌هاي ايجاد تفاهم در خانواده‌هاست. امام در زندگي خود از اين اخلاق نيكو بسيار استفاده مي‌كردند. در احاديث و روايات نوراني ائمه(ع) نيز بحث اكرام و احترام به همسر به عنوان يك اصل اساسي براي استحكام روابط خانوادگي مطرح شده است. امام صادق(ع) در اين زمينه مي‌فرمايد:

 

«من اتخذ اِمرأ فـليكرمها. هر كس زني بگيرد، بايد او را احترام كند.»

و نيز پيامبر گرامي اسلام  مي‌فرمايد:

«. اخذتموهنّ علي امانات‌الله...، شماها زنان را به عنوان امانات الهي گرفتيد.»

پيامبر مي‎فرمايد:« آن قدر جبرئيل سفارش زنان را كرد، تا آن‎جا كه گمان كردم براي شوهر جايز نيست به زنش اف بگويد».

احترام زن در اسلام به گونه‎اي تاكيدي مطرح شده است.

«زن از نظر اسلام ميهمان محترمي است كه از جنبه احترام، ميهمان است و از جهت دخالت در امور زندگي، شريك صاحب‌خانه(شوهر) و از نظر امور داخلي، مدير و سرپرست است.»

درباره مصاديق روايات ذكر شده با تاملي كوتاه در زندگاني امام مي‌بينيم چگونه اين احاديث شريف مورد توجه قرار گرفته و تطبيق با عترت، زندگي ايشان را نوراني كرده است. همسر مرحوم امام آن گاه كه از احترام امام به خود سخن مي‌گفتند، به موارد زيادي اشاره مي‌كردند، از جمله:

 

« تا من نمي‌آمدم سرسفره، خوردن غذا را شروع نمي‌كردند. به بچه‌ها هم مي‌گفتند، صبر كنيد تا خانم بيايد.»

در همين زمينه دختر بزرگ ايشان مي‌گويد:« اگر بگويم كه در طول شصت سال زندگي، زودتر از خانم دستشان توي سفره نرفت، دروغ نگفته‌ام. اگر بگويم كوچك‌ترين توقعي از ايشان نداشتند، دروغ نگفته‌ام. حتي مي‌توانم بگويم در طول شصت سال زندگي هيچ‌وقت يك ليوان آب هم از خانم نخواستند.»

احترام فراواني كه امام براي همسر خويش قائل بودند، جزو روش و منش زندگي ايشان شده بود، به گونه‌اي كه حتي در تبعيد، آن جا كه همسرشان همراه ايشان نبود، همواره نسبت به وضع خانواده دغدغه خاطر داشتند. اين مطلب را از نامه‌هاي آن بزرگوار به فرزندانش مي‌توان دريافت. امام در نامه‌هايي به فرزند بزرگوارش، مصطفي، از تركيه(بورسا) چنين مي‌نويسد:

 

«لازم به تذكر نيست كه بايد با مادر و متعلقين با كمال مهرباني و عطوفت رفتار نماييد، مخصوصاً خدمت كنيد به مادر كه رضاي خداي تعالي در آن است.»

ميزان علاقه امام به خانواده و به‌ويژه همسر بزرگوارشان، در نامه‎ها و سخنان و پندهايي كه به فرزندان خويش داشته‎اند، كاملاً مشخص و مشهود است.  علاقه امام به همسرشان تا آن جاست كه همسر مرحوم ايشان در بخشي از خاطرات خود عنوان كرده است:

«احترام مرا نگه مي‎داشتند و حتي حاضر نبودند كه من در خانه كار كنم. هميشه مي‎گفتند: جارو نكن. و اگرمي‎خواستم لب حوض روسري بچه را بشويم، مي‎آمدند و مي‎گفتند:

 

بلند شو، تو نبايد بشويي. من پشت سرايشان اتاق را جارو مي‎كردم... يك روز وقتي ناهار تمام شد من نشستم لب حوض تا ظرف‌ها را بشويم. ايشان همين كه ديدند من دارم ظرف‌ها را مي‌شويم، به فريده، يكي از دخترها كه در منزل ما بود، گفتند: فريده! بدو، خانم دارد ظرف مي‌شويد حتي وقتي وارد اتاق مي‌شدم، به من نمي‎گفتند كه در را پشت سرم ببندم.»

 

با توجه به تعاليم و دستورهاي دين مبين اسلام در روايات و آيات، انجام امور خانه و به عبارت ديگر خانه‎داري، جزو وظايف واجب زن به شمار نمي‎آيد؛ حتي شيردادن به فرزند نيز بر زنان واجب نيست.

انجام كارهاي مربوط به خانه از سوي زن جنبه احسان و لطف دارد. اگر متون روايي را بررسي كنيم، مي‌بينيم خدمت زن در خانه مستحب است. چنان كه در«وسايل الشيعه» بابي به عنوان« باب استحباب خدمه المراه زوجها في البّيت»وجود دارد.

 

در اين باب مي‌خوانيم: «زن صالحه از هزار مرد غيرصالح بهتر است و هر زني به‌مدت هفت روز در خانه به همسرش خدمت كند، خدا هفت در از درهاي جهنم را بر او ببندد و هشت در از درهاي بهشت را بر او بگشايد و او از هر دري كه خواست، وارد شود»، پس‌گر چه امور خانه وظيفه زن نيست، ولي به قصد تقرب به خداوند متعال، وي در انجام آنها بايد كوشا بوده، با اخلاص، به امر خانه داري بپردازد.

 

در همين كتاب شريف آمده است:

«اگر بانويي با ظرف آبي همسرش را سيراب كند، به اندازه عبادت يك سال كه روزها روزه باشد و شب‌ها در حال عبادت، به او خير عطا مي‌شود.»

اكنون كه دانستيم اسلام درباره«زن» و وظايف او چه ديدگاهي دارد، به سيره عملي حضرت امام بر مي‌گرديم و مصداق بارز برخورد ديني و اسلامي را بررسي مي‌كنيم. حضرت امام هرگز از همسر خويش توقعي نداشتند و انجام امور منزل را جزو وظايف ايشان نمي‎دانستند و حتي از انجام برخي از امور خانه توسط همسر خود ممانعت كرده، به فرزندان خويش متذكر مي‎شدند، كارها را انجام دهند.

يكي از فرزندان امام مي‌گويد:« اگر روزي خانم غذا را تهيه مي‎كردند، هر چقدر هم كه بد مي‎شد، كسي حق اعتراض نداشت و امام از آن غذا تعريف مي‎كردند. خانم اگر كاري در خانه انجام مي‎دادند، حتي اگر استكاني را جابه‌جا مي‎كردند و ما نشسته بوديم، امام با ناراحتي به ما مي‎گفتند: شما نشسته‎ايد و خانم كار مي‎كنند»!.

 

يكي از نتايج مهم و ارزشمند احترام به ديگران، آموزش و تعليم اخلاق نيكو به ديگران و به‌ويژه كودكان است. آن گاه كه مرد در خانه به عنوان همسري وظيفه شناس همواره همسر خود را مورد احترام قرار داده، در مقابل فرزندان از زحمات وي سپاسگزاري كند و نيز زن، مقام همسر را در نظر داشته، با او محترمانه و مهربانانه برخورد كند، فرزندان آنها نيز، اين سجيه اخلاقي را در زندگي خويش خواهند داشت.

در سخنان فرزندان امام اثر شگرف احترام و تكريم بسيار واضح و بارز است. فرزند امام مي‌گويد:« اگر ما دو سه نفري با هم نزد امام مي‌رفتيم و صحبت مي‌كرديم امام مي‎فرمودند:

 

چرا اين جا نشسته‎ايد و مادرتان در حياط تنهاست؟ برويد پهلوي مادرتان صحبت كنيد».

ابراز علاقه و محبت به همسر كه نماد بارز آن در احترام به او ظهور مي‎كند، فرزندان را نسبت به عظمت مادر آگاه كرده، آنان نيز برخوردي كريمانه و محترمانه خواهند داشت. فرزند امام در جاي ديگر مي‎گويد:« (امام) هميشه خيلي به خانم احترام مي‌گذاشتند و خيلي به ايشان اظهار محبت و علاقه مي‎كردند و مقيد بودند اين اظهار محبت و علاقه را جلوي ما فرزندان علني كنند.»

 

يكي ديگر از فرزندان امام مي‎گويد:

«يك روز من ايستاده بودم و دخترهايم نشسته بودند. ايشان(امام) با ناراحتي گفتند:

بلند شويد، برويد، مادر شما جلوي شما ايستاده، چرا شما نشسته‎ايد، بلند شويد از جايتان!»

احترام به مادر درمباني ديني ما بسيار مهم شمرده شده و بر آن تاكيد فراوان شده است؛ به همين دليل پيشوايان ديني و رهبران مذهبي ما اين نكات را در زندگي خود رعايت مي‌كردند. بر ماست كه به عنوان پيروان آنها دنباله روي شيوه و منش آنها باشيم و رفتار آنها را سرلوحه‎ زندگي خود قرار دهيم.

 

< قبلی		بعدی >